Στερεοτυπικές αντιλήψεις και διεθνή κοινή γνώμη για την σύγχρονη Ελλάδα μέσα από τα ΜΜΕ.

Η εικόνα της Ελλάδας στην Διεθνή κοινή γνώμη που διαμορφώνεται ως επί το πλείστον από τα ΜΜΕ δείχνει να μην έχει αποδεσμευτεί από την στερεοτυπική κληρονομιά του παρελθόντος της και να διαμορφώνεται στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα ως συνέχεια μεν, αλλά διαφοροποιημένη δε, της παραδοσιακής της εικόνας. Με αφορμή τη θετική κοινή γνώμη της Γαλλίας του Ψυχρού πολέμου για την Ελλάδα της εμφυλιακής περιόδου, την παρούσα εργασία θα απασχολήσουν η επίδραση των νέων στερεοτύπων γι αυτήν και η ερμηνεία τους στην σύγχρονη πραγματικότητα.

 Κρίνεται απαραίτητο να επισημανθεί πως τα Βαλκάνια ανέκαθεν επωμίζονταν το βάρος των στερεότυπων και των προκαταλήψεων που ιστορικά τον προσδιόριζαν ως πεδίο αναταράξεων και επαναστατικού αναβρασμού. Η Ελλάδα ως αναπόσπαστο κομμάτι αυτού δεν εξαιρείται από αυτόν τον κανόνα, ωστόσο η περίπτωσή της έχει διαφοροποιήσεις. Ουσιαστικά είναι μια χώρα εξαρτημένη που η εξέλιξη της συχνά προσδιορίζεται σε συνάρτηση με τη διεθνή κατάσταση. Κι αν για την περίπτωση της Γαλλίας της εποχής του Ψυχρού πολέμου η διαμόρφωση της κοινής γνώμης αφορούσε θετικές ως επί το πλείστον στερεοτυπικές αναφορές, η Ελλάδα της οικονομικής κρίσης παρουσιάζεται από μεγάλη μερίδα διεθνών ΜΜΕ  αρνητικά .

 Μελετώντας δημοσιεύματα του διεθνούς τύπου μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι στην πλειονότητα τους παραπέμπουν “στην αρχαία Ελλάδα όπου οι ερειπωμένοι αρχαίοι ναοί συνδέονται με τα σημερινά οικονομικά ερείπια”. Βέβαια θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η εμφανής ροπή των ΜΜΕ στον λαϊκισμό αποτελεί συνηθισμένη απόρροια των περιόδων κρίσης, καθώς σε τέτοιες περιόδους τα μέσα αυτά οικειοποιούνται ακόμη περισσότερο τις στερεοτυπικές εθνικές εικόνες. Για αυτό και στην ελληνική περίπτωση αποδίδουν αυτήν την κακοδαιμονία  στη συλλογική «παρορμητικότητα» ή την «ξεροκεφαλιά» των Ελλήνων. 

 Ο γερμανικός τύπος παρατηρείται να οδηγείται σε υπεραπλουστεύσεις στερεοτυπικής υφής και να εμμένει σε χαρακτηρισμούς με αρνητικό πρόσημο που αφορούν τους Έλληνες :«... έγινε λόγος για ‘χρεοκοπημένους Έλληνες', για ‘τεμπέληδες Έλληνες', ‘φοροφυγάδες' που απομυζούν την ΕΕ και άλλα παρόμοια ...». Όλες αυτές οι αναφορές δεν είναι παρά απόπειρες που ερμηνεύουν τη συγκεκριμένη στάση και σχετίζονται με την προπαγάνδα που επιχειρείται για την εξυπηρέτηση είτε συγκεκριμένων ιδεολογικο-πολιτικών θέσεων είτε οικονομικών συμφερόντων.

 Η Ελλάδα γίνεται το παράδειγμα χώρας προς αποφυγή την στιγμή που σχεδόν όλες οι χώρες του κόσμου είναι υπερχρεωμένες. Γίνεται το μοντέλο χώρας που στην κορύφωση της κρίσης διασώζεται από διεθνείς και ευρωπαϊκούς φορείς με αντίτιμο την σκληρή και υπό επιτήρηση δημοσιονομική πολιτική και τη νέα δανειοδότηση για την εξυπηρέτηση του χρέους της. Άλλωστε οι σχέσεις της με την Γερμανία, όπως και η προβολή τους από τον ελληνικό Τύπο, τοποθετούν την Γερμανία και την Ελλάδα στους ρόλους του ισχυρού και του αδύναμου, κάτι που αποδεικνύεται στην συχνή χρήση των όρων “βοήθεια” και “στήριξη” από τον γερμανικό τύπο. Εξάλλου, όποιος εκφράζει δημόσια γνώμη, ουσιαστικά επιδιώκει να ασκήσει μια επιρροή. Η εικόνα της Ελλάδας που καταρρέει εξυπηρετεί το μοντέλο διαχείρισης κρίσεων που τα ΜΜΕ προβάλλουν εξυπηρετώντας και τα δικά τους συμφέροντα. Η Γερμανία χρειάζεται να απενοχοποιηθεί στα μάτια του λαού της για την βοήθειά της στην Ελλάδα.

 Δεν συμβαίνει το ίδιο και με τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης που δείχνουν να τηρούν μια πιο επιεική στάση απέναντι στους Έλληνες μια και οι στερεότυπες αντιλήψεις γι αυτούς έχουν θετικό πρόσημο, όπως καλοί οικογενειάρχες, προκομμένοι άνθρωποι. Η ατυχία ίσως της Ελλάδας την συγκεκριμένη συγκυρία ήταν ότι δεν την είχε συμπεριλάβει η Αμερική στους άμεσους στόχους της και για αυτό τήρησε σιωπή ελπίζοντας την λύση να την δώσει μια συμφωνία της Ελλάδας με την ΕΕ.

 Την ίδια χρονική στιγμή με την κρίση, η εμφάνιση του προσφυγικού προβλήματος στρέφει για άλλη μια φορά τα διεθνή ΜΜΕ στην Ελλάδα. Οι πρώτες εικόνες από την έλευση των προσφύγων στα ελληνικά νησιά προβάλλουν μια άλλη Ελλάδα που δείχνει αλληλεγγύη και ανθρωπιά στους πρόσφυγες. Βέβαια, η ικανότητα ενός αλλοεθνούς συντάκτη να προσδιορίσει τι συμβαίνει στην χώρα, δυνητικά οδηγεί σε θετικές ή αρνητικές συνέπειες για αυτήν». Ο σκοπός του περιορισμού των προσφύγων στο ελληνικό έδαφος εξυπηρετεί τα ευρωπαϊκά κράτη της Κεντρικής Ευρώπης. Η συνέχεια έρχεται να ανατρέψει τα συγκεκριμένα θετικά πρόσημα σε αρνητικά. Οι εικόνες στην Μόρια της Λέσβου παρουσιάζονται ως άθλιες κι απάνθρωπες. Όπως χαρακτηριστικά λέγεται από τον πολιτικό επιστήμονα Λ.Κουσούλη «Η επιρροή τους(των ΜΜΕ) είναι πιο μικρή από ό,τι νομίζουμε, καθώς νέα δημοσιεύματα έρχονται συχνά να ανατρέψουν εντυπώσεις και εικόνες που δημιούργησαν τα προηγούμενα». 

 Συμπερασματικά, η επίδραση των Διεθνών ΜΜΕ στην διαμόρφωση της κοινής γνώμης για την σύγχρονη Ελλάδα δημιουργεί την στερεοτυπική εικόνα της Ελλάδας που αποτυχαίνει. Η εικόνα αυτή συνεχώς διαμορφώνεται σύμφωνα με την πρακτική των ηγετικών τάξεων να κατασκευάζουν συγκεκριμένα μοντέλα χωρών που δικαιολογούν τις οικονομικές στρατηγικές τους. Η επικράτηση αυτής της πρακτικής είναι μεταξύ άλλων και θέμα διαχείρισης τους από τα ΜΜΕ . Έτσι, εγγράφεται η σχέση των τελευταίων με την εικόνα  της Ελλάδας στην διεθνή κοινή γνώμη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

 Άρης, Καλτιριμτζής. “Η κρίση έθρεψε τα στερεότυπα για την Ελλάδα”.

https://www.dw.com/el/%CE%B7-%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B7-%CE%AD%CE%B8%CF%81%CE%B5%CF%88%CE%B5-%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B5%CF%8C%CF%84%CF%85%CF%80%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/a-17857552 .Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

 

Δημήτρης, Κουκλουμπέρης. “Η εικόνα της Ελλάδας μέσα από τα ΜΜΕ”. https://www.efsyn.gr/tehnes/media/26989_i-eikona-tis-elladas-mesa-apo-ta-mme . Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

Ιωάννα, Παπαγεωργίου. “Πώς η κρίση αλλάζει την εικόνα της Ελλάδας”.

https://diablog.eu/el/nea/meleti-stereotypa-prokatalipseis-germanikos-typos-eikona-ellada/ .

Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

 

Ιωάννα,Σωτήρχου. “Μαύρα μεσάνυχτα για το προσφυγικό!”.

https://www.efsyn.gr/ellada/dikaiomata/216648_mayra-mesanyhta-gia-prosfygiko. Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

 Νάση ,Μπάλτα.Ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος (1946-1949) μέσα από τον γαλλικό τύπο.Εκδ. Οδυσσέας, 1993,σσ.271.

Στέφανος, Νικήτας. “Πόσο ακριβής τελικά είναι η εικόνα που έχουν τα ξένα ΜΜΕ για την ελληνική κρίση και γιατί σπεύδουμε να την υιοθετήσουμε;”. Huffingtonpost. https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/09/story-greece-efimerides-krisi_n_7441246.html.Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

Yiannis,Mylonas. “Media and the Economic Crisis of the EU: The ‘Culturalization’ of a Systemic Crisis and Bild-Zeitung’s Framing of Greece”. https://www.researchgate.net/publication/277995746_Media_and_the_Economic_Crisis_of_the_EU_The_'Culturalization'_of_a_Systemic_Crisis_and_Bild-Zeitung's_Framing_of_Greece . Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.DOI: 10.31269/vol10iss2pp646-671.

Φοίβος, Οικονοµίδης. Βαλκάνια, Ο βαλκανικός γόρδιος δεσµός δεν λύθηκε ακόµα. Εκδ.Μετρονόμος, Αλφειός,2015.

χ.ο. https://www.tovima.gr/2019/09/30/society/moria-ti-grafoun-ta-mme-gia-ta-epeisodia/

Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020