ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ: Αυγούστου 2020

Σάββατο 22 Αυγούστου 2020

Εθνικό αφήγημα στην ελληνική ιστοριογραφία

Η ελληνική εθνική ιστοριογραφία στη προσπάθειά της να κατασκευάσει ένα δικό της εθνικό αφήγημα που θα την εξυπηρετούσε στη διεκδίκηση του γεωπολιτικού προσδιορισμού της , έθεσε το ζήτημα της ιστορικής της συνέχειας που προϋπόθετε τη συνεχή παρουσία του έθνους της ως φυσική εξέλιξη των αρχαίων ελλήνων και του πολιτισμού τους.

Η ένταξή ,όμως, της ιστορίας των αρχαίων Μακεδόνων και της Βυζαντινής περιόδου των μεσαιωνικών κυρίως χρόνων σ’ αυτήν , μαζί με την πολύχρονη υποταγή των Ελλήνων σε άλλα έθνη, δημιούργησε κενά σ’ αυτή τη συνέχεια που θα παγίωνε το εθνικό αφήγημα και την αδιάλειπτη συνέχεια του έθνους. Μια ενοποίηση του ευρύτερου γεωγραφικού χώρου με γλωσσικά και θρησκευτικά κριτήρια θα οδηγούσε στη δημιουργία ενός ενιαίου πολιτισμού. Η ελληνικότητα του Βυζαντίου ήταν απαιτητή για την συμπερίληψη του στην ελληνική εθνική ιστορία. Άλλωστε το ελληνικό έθνος όφειλε να αντλήσει πρότυπα τόσο από τους Μακεδόνες όσο κι από τους Βυζαντινούς για να θεωρηθεί ότι δέσποζε στο γεωπολιτικό χώρο της Ανατολής.

Η συνεισφορά εξάλλου του κάθε έθνους στην πρόοδο της ανθρωπότητας συνιστά αρχικά επιβεβαίωση της ιστορικής του ύπαρξης. Η πολιτική της Μ. Ιδέας αποτέλεσε μια προέκταση όλου αυτού. Το τελικό κίνητρο σε κάθε περίπτωση για την ιστορική συνέχεια υπήρξε γεωπολιτικό. Η αδιάλειπτη συνέχεια ενός έθνους δίνει αδιαμφισβήτητο ρόλο στην ύπαρξη του και στην συνέχιση της προσφοράς του στο σύνολο της ανθρω

Προκλήσεις στην ιστοριογραφία

Ο 19^Ος αιώνας για την ιστορία της ιστοριογραφίας χαρακτηρίζεται από την ανάδειξη εθνικών ιστοριογραφιών, καθώς και από την κρίση του γερμανικού ιστορικισμού. Η αγγλική και η γαλλική ιστοριογραφία το πιστοποιούν μέσα από μια σειρά κοινωνικοπολιτικές προκλήσεις με τις οποίες βρέθηκαν αντιμέτωπες στην προσπάθεια τους να προσδιοριστούν εθνικά.

Ξεκινώντας από το παράδειγμα της βρετανικής ιστοριογραφίας ,αρκεί κανείς να επισημάνει την αναγκαιότητα της δημιουργίας ενός αφηγήματος εθνικά προσδιορισμένου που στηρίζεται σε μια φιλελεύθερη ιδεολογία και στις αρχές της, όσο και στη νομιμοποίηση της αγγλικής επικυριαρχίας στη Σκωτία και στην Ιρλανδία. Τα όλο εγχείρημα τίθεται κάτω από την φιλελεύθερου τύπου ιδεολογία που ακούει στο όνομα whig και απογειώνει την βρετανική ιστοριογραφία με την ένταξή της στις σύγχρονες μορφές φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Η προσέγγιση της διανόησης των Σκωτσέζων από τους Βρετανούς και η ταύτιση της με το βρετανικό πρότυπο που τελικά τους αφομοιώνει ,παρουσιάζει την τακτική των βρετανών να εντάξουν στην εθνική τους ιστορία το μερίδιο συμβολής της Σκωτίας στη θεμελίωση του πνευματικού τους πολιτισμού. Η ίδια προσπάθεια καταβάλλεται και στην περίπτωση της Ιρλανδίας παρόλες τις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις μαζί της εξαιτίας του αντίπαλου δέους του καθολικισμού που οδηγεί σε διαρκείς κοινωνικές ,ιδεολογικές και πολιτικές εντάσεις. Η αναγκαιότητα ύπαρξης ενός ενιαίου εθνικού αφηγήματος της Βρετανίας που θα αφορά την ιστορία των νησιών της και της ίδιας μέσα από την αμοιβαία κατανόηση των παραδόσεων τους συμβαδίζει παράλληλα με την πρόκληση της αποαποικιοποίησης του κόσμου από τους Βρετανούς ιδιαίτερα ύστερα από την αδιάφορη στάση τους για τον πολιτισμό των ιθαγενών. Είναι αδιανόητο βέβαια να μην συνυπολογιστεί στην όλη παραγωγή του βρετανικού εθνικού αφηγήματος και η αναφορά στον ρόλο του κοινοβουλίου και στην ύπαρξη μια κοινωνικής διάστασης νομικών ρυθμίσεων. Υπό αυτή την λογική , οι κοινωνικές και πολιτικές αξίες δημιουργούν την εθνική υπόσταση μαζί με το φόβο αλλοίωσης των αγγλικών αξιών.

Κι αν η βρετανική ιστοριογραφία θεμελιώνει τον εθνικό της χαρακτήρα με αυτόν τον τρόπο που προαναφέρθηκε, η γαλλική ιστοριογραφία διαμορφώνεται μέσα από μια διαφορετική κοινωνικοπολιτική αναγκαιότητα. Το εθνικό αφήγημα των Γάλλων προσπαθεί να αξιοποιήσει τα χαρακτηριστικά της Γαλλικής Επανάστασης και των παρεπόμενων της με τη συνδρομή της νεαναδεικνυόμενης αστικής τάξης στο γαλλικό πολιτισμό. Οι συγκρουσιακές καταστάσεις των κοινωνικών τάξεων για τη νομιμοποίηση του αστικού κράτους βοήθησαν στη δημιουργία ενός κράτους που με την ομοιογένειά του θα διασφαλίσει συνθήκες ειρηνικής διαβίωσης. Το πολίτευμα που ακολουθεί την Ιουλιανή επανάσταση στηρίζοντας τα ατομικά δικαιώματα, θεωρείται μέσο για την ενιαία συγκρότηση της διαμελισμένης γαλλικής κοινωνίας. Η θεμελίωση μιας τέτοιας κρατικής μορφής γίνεται με αξίες που επιβεβαιώνουν το αίσθημα της ενιαίας εθνικής ταυτότητας. Ο ρομαντικός ιστορισμός παρουσιάζει τη συνταγματική μοναρχία ως νίκη της λογικής και τρόπο επίλυσης των ταξικών συγκρούσεων αποποιούμενος όμως το παρελθόν σε αντίθεση με τους αριστερούς επικριτές του που το θεωρούν απαραίτητο .

Τέλος, η παραγωγή εθνικών αφηγημάτων στη Βρετανία και την Γαλλία ως απάντηση στις κοινωνικοπολιτικες προκλήσεις της εποχής οδήγησαν , όπως και σε άλλες περιπτώσεις , στην καταγραφή της εθνικής τους ιστοριογραφίας.

Σταθμοί Ιστοριογραφίας

Μέσα στα πλαίσια της ιστορίας της Ιστοριογραφίας ως βασικού κλάδου της ιστορικής επιστήμης καταγράφονται ως αξιοσημείωτοι σταθμοί της εξέλιξης της που την ανάδειξαν.

Γυρνώντας , λοιπόν, στις απαρχές της δεν μπορεί να μην επισημανθεί η συμβολή του Θουκυδίδη ως προς αυτήν την εξέλιξη ως του πρώτου μελετητή ερευνητή της ο οποίος πρώτος ανέδειξε σ αυτήν την μεταβλητότητα της και την προσπάθεια τεκμηρίωσής της.

Χωρίς να υποτιμούνται οι ενδιάμεσοι σταθμοί της εξέλιξης αυτής που αναδεικνύονται με την όποια συμβολή τους πέρα από τα σύνορα της Ευρώπης ,κρίνεται σημαντική η επισήμανση μιας προσωπικότητας της Ανατολής ανάλογου διαμετρήματος. Ο λόγος για τον Ι Χαλντούν το έργο του οποίου κρίνεται από μελετητές ως τμήμα σημαντικό του συνόλου της ιστορικής παραγωγής της ανθρωπότητας. Αυτό το έργο χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα στοχευόμενο προς την κοινωνικοπολιτική μορφή οργάνωσης.

Θεωρητικά ,όμως, αλλά και ουσιαστικά ο θρίαμβος της ιστορίας εντοπίζεται το 18^ο και κυρίως το 19^ο αιώνα με την εμφάνιση κυρίως του ρεύματος του ιστορισμού. Αν και ως χρυσή εποχή θεωρήθηκε η εικοσαετία 1550-1570 που με φανερές μακιαβελικές επιδράσεις ο Πολύβιος ανέθεσε στην πολιτική το ρόλο της διατήρησης της κοινωνίας ως εξελίξιμης μορφής της ιστορίας, η ιστορία της φιλοσοφίας θεωρείται magistra vitae στη χρονική περίοδο ανάμεσα στο Διαφωτισμό και την Αναγέννηση. Γεγονός που οφείλεται στην πρόοδο και την εξέλιξη της που δεν γίνεται πάντα επιτυχημένα. Μεσολαβώντας , λοιπόν ,η ιστορία της σωτηρίας των χριστιανών ιστορικών θα πετύχει να συνδυάσει τον ορθολογισμό με τη ηθικότητα μέσα από τη διεισδυτική ματιά του Βίκο.

Στα χρονικά όρια όμως του ιστορισμού , η ιστορία γίνεται ανεξάρτητο ακαδημαϊκό αντικείμενο εστιάζοντας στην έρευνα των συμβάντων και σε μια εξήγηση αυτών σε σχέση με αυτό που έγινε. Η υπερβολική χρήση όμως των λογικών διεργασιών κρίνεται αρνητικά. Ωστόσο, το ρεύμα αυτό σημάδεψε όλες τις σχολές σκέψης χωρίς να εκλείπουν και οι ρομαντισμοί των Διαφωτιστών. Ο γερμανικός ιστορισμός απογειώνεται με τους οπαδούς της Πρωσικής σχολής Humboldt και Range.

Ο τελευταίος διακρίθηκε για την αυστηρή μεθοδολογία του , την αποκήρυξη των ρομαντικών αντιλήψεων και των αναχρονισμών δίνοντας βαρύτητα στην πολιτική , διπλωματική και στρατιωτική ιστορία. Με την αυστηρή συνέπεια του στη χρονολόγηση και στην πρόοδο του πνευματικού πολιτισμού απαξίωσε την θεωρία των εθνικών ιστορικών.

Σ αυτό το σημείο θα συναντηθεί με τον οπτισμό του Ντρόυζεν. Μέσα στην εφαρμογή της θεωρητικής του σκέψης απογειώνεται το Πρωσικό κράτος . Στις αρχές του 20ου αι. ακολούθησε η κριτική του ιστορικισμού, κυρίως ως κριτική του ιδεαλισμού αλλά και της ιδέας της προόδου. Βασικές μορφές αυτής της κριτικής υπήρξαν ο Μαξ Βέμπερ και ο Dilthey. Η ιστορία τώρα μοιράζεται μεθόδους και εργαλεία με άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες.

Ποια η σχέση μας με την ιστορία;

Μέσα στη γενικότερη εξέλιξη των επιστημών στις μέρες μας θα πρέπει να θεωρήσουμε δεδομένη κι αυτή της ιστορικής επιστήμης, ακόμη και στην περίπτωση που το μόνο δεδομένο για αυτήν είναι η πρόκληση των αλλαγών που την επηρεάζουν.

Ωστόσο, οι άνθρωποι σήμερα και κυρίως οι Έλληνες, έχουν διαμορφώσει για την επιστήμη αυτή μια αντίληψη συντηρητισμού , παρωχημένη ,απαξιωμένη και σε πολλούς απωθητική. Δεν μπορούν, όμως , να αντιληφθούν ότι η επαφή με το απώτερο ή εγγύτερο παρελθόν, όπως το βίωσαν αυτοί ή οι πρόγονοί τους είναι μια μορφή ιστορίας εξελίξιμη και δυναμική.

Η προφορική ιστορία, όπως την αντλούν από δικά τους πρόσωπα , οι συζητήσεις μ΄ όσα από αυτά είναι εν ζωή, κινούν το ενδιαφέρον τους. Οι κινηματογραφικές παραγωγές ιστορικού περιεχομένου ,που προκαλούν την ταύτιση των θεατών με τους συμμετέχοντες στην ιστορία, διεγείρουν την ανάγκη για τη γνώση του παρελθόντος. Η ασυνείδητη, ίσως για τους περισσότερους συμμετοχή σ’ αυτό που ονομάζουμε παρόν, όπως αυτή βιώνεται άμεσα και καθημερινά μέσα από τα ΜΜΕ και διαμορφώνεται από το διαδίκτυο, είναι ενδιαφέρουσα για τους Έλληνες παρά την άγνοια ότι με την ενασχόληση αυτή συντελείται η ιστορία του παρόντος από τους ίδιους.

Υπάρχει βέβαια και η αγάπη ορισμένων ανθρώπων για το παρελθόν που αφήνει την ίδια αίσθηση και ουσιαστικά προωθείται με τρόπο διαδραστικό με το παρελθόν σε κάθε μορφή τέχνης, όπως στη ζωγραφική, στη γλυπτική ακόμα και στη λογοτεχνία. Η ίδια τακτική γίνεται αισθητή και σε ανθρώπους που αγωνιούν για τις καταβολές τους και την αναζήτηση αυτών την επιτυγχάνουν μέσω ποικίλου υλικού που αναζητείται σε συλλόγους πολιτιστικά και λαογραφικά σημασιοδοτημένους , με φωτογραφίες , αντικείμενα λαϊκού πολιτισμού, φορεσιές κα. Και με μια κοινωνική ίσως νοηματόδοτηση των σύγχρονων δεδομένων να τους δημιουργείται η ανάγκη να αντιμετωπίσουν αντίστοιχα καθοριστικούς σταθμούς του παρελθόντος , όπως το Ολοκαύτωμα ή τα μεταναστευτικά φαινόμενα.

Ωστόσο, δεν παρατηρείται η ίδια προτίμηση και για την δεδομένη από τα σχολικά εγχειρίδια ιστορία, η οποία ενισχυόμενη από τις –όχι σωστά προετοιμασμένες τις περισσότερες φορές- περιηγήσεις σε ιστορικούς χώρους και επισκέψεις σε μουσεία, προκαλεί ίσως αποστροφή. Η στροφή προς τα μέσα της εποχής που την παράγουν θεωρείται απαραίτητη σε μια προσπάθεια να διαφοροποιηθεί από το παραδοσιακό και τετριμμένο.

Ολοκληρώνοντας θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι ως ιστορία οι περισσότεροι Έλληνες θεωρούν το παρελθόν τους ,όπως διαμορφώθηκε και μεταβιβάστηκε σ΄ αυτούς από τα σχολικά εγχειρίδια. Η εξελίξιμη , όμως , εποχή μας , τους φέρνει με πολλά μέσα αντιμέτωπους με ένα παρελθόν που τους ελκύει και τους ωθεί να ασχοληθούν μαζί του και να συνειδητοποιήσουν ότι συνδιαμορφώνουν και αυτοί τη σύγχρονη πραγματικότητα με γεγονότα και πράξεις που καθορίζουν και το βαθμό αλλαγής αυτής στην πάροδο του χρόνου.

Σκεφτείτε εάν εσείς προσωπικά ενδιαφέρεστε για το παρελθόν , γιατί συμβαίνει αυτό και με ποιον τρόπο αυτό το ενδιαφέρον εκδηλώνεται.

Παίρνοντας αφορμή από την άποψη του Ραφαέλ Σάμουελ ότι «η ιστορία δεν είναι προνόμιο των ιστορικών , αλλά μια κοινωνική μορφή γνώσης», το ενδιαφέρον για αυτό το προνόμιο δεν φαντάζει καθόλου αδικαιολόγητο. Δεν θα χρειαστεί , ωστόσο, να καταφύγω σε άλλες αυθεντίες του είδους ή σε ρήσεις και αποφθέγματα που πηγάζουν από τη λαϊκή παράδοση και τον πολιτισμό μας για να το στηρίξω.

Το φιλοπερίεργο της ανθρώπινης φύσης , να γνωρίσει το πριν για να εξηγήσει το μετά ,είναι ίσως μια μόνο αρχή αυτού του ενδιαφέροντος. Η ένταξη μας στο χώρο και στο χρόνο προσδιορίζει τα χαρακτηριστικά μας. Αυτά που έδειξαν αντοχή στο χρόνο και τα παρατηρούμε ακόμη και σήμερα στην καθημερινότητά μας, μας έλκουν στο βαθμό που η αναζήτησή τους θα μας φέρει αντιμέτωπους με την ταυτότητά μας. Δεν είναι άγνωστη αυτή η τακτική πολλών να οργανώσουν το γενεαλογικό τους δέντρο αναζητώντας ακόμη και πολύ μακρινούς συγγενείς που τυχαίνει ή συμβαίνει να έχουν την ίδια επωνυμία. Αυτό δεν γίνεται άλλωστε κατά την αναζήτηση των αναφορών της ζωής μας σε συζητήσεις με ανθρώπους των οποίων ο λόγος τους μας παραπέμπει στο ίδιο κοινό παρελθόν;

Ο θαυμασμός και το δέος για την επινοητικότητα των ανθρώπων μιας άλλης εποχής, για την εφευρετικότητα και τις καινοτομίες τους σε χρονικές στιγμές που ούτε τα τεχνολογικά μέσα δεν υπήρχαν ούτε η τεχνογνωσία ήταν επαρκής , είναι η αιτία για επιτόπια περιήγηση και διείσδυση στο παρελθόν. Και όταν αυτή η περιήγηση ενισχύεται και με δρώμενα της εποχής , τότε επιτυγχάνεται και η βίωση του παρελθόντος σε παροντική στιγμή . Αυτή η ανάγκη, για αναβίωση του παρελθόντος μαζί με την επιθυμία για συνέχεια ,δεν ικανοποιείται και στην ίδρυση λαογραφικών συλλόγων και σωματείων που επιδιώκουν τη συνέχεια της καταβολής τους στο παρόν και στο μέλλον , για να περάσει από γενιά σε γενιά το υλικό της παράδοσης τους και ο πνευματικός τους πολιτισμός , η συνεισφορά τους δηλαδή στους επόμενους; Μας έλκει η ιστορία γιατί η θεμελίωσή της δικής μας παροντικής αρχής αποτελεί και τη συνέχειά μας.

Πόσες φορές οι άνθρωποι , από μικρή κυρίως ηλικία ή και αργότερα στην ενήλικη ζωή τους , δεν εκδήλωσαν την επιθυμία να ζούσαν σε μια άλλη εποχή και πόσο κοντά σ’ αυτό θα τους έφερνε μια χρονομηχάνη ; Η σύγχρονη τεχνολογία μας έφερε πολύ κοντά σε κάτι αντίστοιχο. Η εικονική αναπαράσταση μιας άλλης εποχής , μας συναρπάζει αλλά και μας κάνει να βιώνουμε την εποχή αυτή, το κλίμα και τα χαρακτηριστικά της. Τα κινούμενα σχέδια , τα νέα ψηφιακά παιχνίδια , οι ψηφιακές συλλογές φωτογραφιών εποχής , τα μουσειακά εκθέματα, τα ντοκιμαντέρ ή δραματοποιήσεις αυτήν την ανθρώπινη ανάγκη δεν υλοποιούν , την ανάγκη για συμμετοχή και εμπλοκή στο τότε, με τα μάτια του τώρα;

Άραγε , ποιος δεν θα ενδιαφερόταν να ακολουθήσει την πορεία μια Εβραιοπούλας από την Ελλάδα στο Άουσβιτς μέσω ηλεκτρονικής και ψηφιακής χαρτογράφησης , βιώνοντας στη θέση της την αποστροφή για φαινόμενα όπως η γενοκτονία και ο πόλεμος; Μήπως και σήμερα με τις μαζικές μεταναστεύσεις δεν δημιουργούνται σημεία αναφοράς και σύγκρισης , που προβληματίζουν και ενεργοποιούν το κοινό που τις παρακολουθεί;

Το ίδιο το Διαδικτύο ως χώρος ιδεών και έρευνας παρέχει κάθε είδους στοιχεία και τεκμήρια όπως στατιστικούς πίνακες και δημοσιεύσεις πορισμάτων ερευνών που απεικονίζουν την διαφοροποίηση ή την ομοιότητα με όσα συντελέστηκαν στο μακρινό ή στο κοντινό μας παρελθόν . Κυρίως στην κοντινή μας ιστορία , που μας έλκει όλο και πιο πολύ , όσο και η ιδέα να ότι μπορούμε και εμείς να γίνουμε μέρος της.

Στην ψηφιακή εποχή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της οποίας καταγράφουν πολυποίκιλες όψεις και αναφορές αυτού του ενδιαφέροντος , αλλάζουν τη σχέση της ιστορίας με το κοινό της . Αν η αναζήτηση προφορικών μαρτυριών για μια εποχή , ήταν μέχρι τώρα δύσκολη στο ερευνητικό της στάδιο, χάρη σ’ αυτά τα μέσα σήμερα κοινοποιούνται μαρτυρίες και αναπαράγονται συζητήσεις που βαθαίνουν το ενδιαφέρον και δημιουργούν χώρο έκφρασης πολλών και ποικίλων οπτικών . Η αλήθεια μπορεί μα μην είναι μία και αυτό από μόνο του δημιουργεί ερωτήματα που ψάχνουν απαντήσεις για τις οποίες πλέον δεν χρειάζεται να είσαι ιστορικός , αφού στην ουσία γίνεσαι παραγωγός ιστορίας.

Η ιστορία δημιουργείται στην καθημερινότητά μας και είμαστε και εμείς ακούσια ή και υποσυνείδητα διαμορφωτές της. Με τις πράξεις μας στην καθημερινότητά μας παράγουμε πολιτισμό. Είναι γιατί το παρελθόν δίνει αυτό το προνόμιο , την παραγωγή κοινωνικής γνώσης ακόμη και από αυτούς που δεν είναι ειδικοί.

Η Δημόσια Ιστορία και ο ρόλος του δημόσιου ιστορικού στη σημερινή Ελλάδα

Η Ιστορία ως επιστήμη διερεύνησης του παρελθόντος αποτελεί μια διαχρονική έκφραση του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος μεγάλου μέρους των ανθρώπων για αυτό. Η ακαδημαϊκή της πλευρά υποστηρίζει ακόμη και σήμερα το ρόλο αυτό και τον συστηματοποιεί διαχέοντας τα ερευνητικά της συμπεράσματα στην κοινωνία κυρίως μέσω του εκπαιδευτικού χώρου. Από τα τέλη του 19^ου αιώνα ,όμως, είχε αρχίσει ήδη να γίνεται αισθητή μια διαφοροποίηση της ιστορίας , ως προς τα θέματα της , το κοινό της και τα μέσα διάχυσης της σ’αυτό (Hilda Kean,2013, xvii-xvii ). Η διαφορετική αυτή προσέγγιση της που καθιερώθηκε με το όρο Δημόσια Ιστορία είχε ως αναπόφευκτη συνέπεια τη σύγκρουσή της με τους φορείς του ακαδημαϊκού της χώρου (Αθανασιάδης,1998, 15-16). Έτσι , ο ρόλος των δημόσιων ιστορικών απαιτεί έναν σαφή προσδιορισμό των αρμοδιοτήτων τους (Kalela,2012, 60).

Πιο συγκεκριμένα, η Δημόσια Ιστορία συνδέθηκε με την καταγραφή του παρελθόντος με εύληπτο τρόπο , ως μια τάση εκλαΐκευσης του στο ευρύ κοινό (Αθανασιάδης,2015,30). Ο ορισμός της έννοιας της Δημόσιας ιστορίας ως εφαρμοσμένης πρακτικής της ακαδημαϊκής ιστορίας θέτει ως νέα προϋπόθεση την υιοθέτηση μεθόδων έρευνας που εμπλέκουν στη διαδικασία αυτή ανασυγκρότησης του παρελθόντος και τα ίδια τα υποκείμενα που την καταναλώνουν (Αθανασιάδης ,2015, 17). Ο ρόλος των πολιτών είναι πλέον συμμετοχικός (Hilda Kean,2013, xv), αφού συνδιαμορφώνουν πλέον την ιστορικότητα της καθημερινότητά τους. Από αυτή την άποψη η Ιστορία ξεφεύγει από τον ακαδημαϊκό της ρόλο καθώς υφίσταται η ανάγκη των πολιτών να ασχοληθούν με το παρελθόν και τους δίνεται βήμα για την ενεργή συμμετοχή τους στην ανασυγκρότηση του.

Η ολοένα αυξανόμενη τάση ενδιαφέροντος για το παρελθόν από αρχικός ενθουσιασμός εξελίσσεται σε μια κοινωνική διαδικασία παραγωγής γνώσης για αυτό (Kalela,2012,75) . Σ’ αυτή τη διαδικασία εντάσσεται και η προσπάθεια των ιστορικών υποκειμένων να παράγουν τη δική τους ταυτότητα εξαιτίας κυρίως της ανάγκης να ανήκουν κάπου(Kalela,2012,59). Έτσι ,οδηγούνται στην καθολική γνώση του κοινού παρελθόντος. Αν λάβει κανείς υπόψη του και το ρόλο της ψηφιακής εποχής (Αθανασιάδης,2015,30) που διαβιούμε , η πληθώρα των μέσων διάχυσης της γνώσης και συμμετοχής στην παραγωγή της οδηγεί στον εκδημοκρατισμό της ιστορίας (Hilda Kean,2013,xvi). Γίνεται αντιληπτό πως ο ρόλος της Δημόσιας Ιστορίας στη σύγχρονη εποχή αλλάζει όλη τη φιλοσοφία αντιμετώπισης της γνώσης για το παρελθόν και απαιτεί ξεκάθαρο προσδιορισμό του ρόλου των δημόσιων ιστορικών.

Ως εκ τούτου, ο δημόσιος ιστορικός της σύγχρονης Ελλάδας καλείται να συνυπολογίσει στο έργο του τις ευρύτερες αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην χώρα του ,θέματα που αποτελούν πηγή προβληματισμού και προσελκύουν όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον του ελληνικού κοινού (Kalela,2012,60). Με έντονες τις επιρροές της οικονομικής κρίσης και του μεταναστευτικού ζητήματος , αλλά μέσα στα πλαίσια των διεθνών εξελίξεων που συντελούνται , καλείται να οριοθετήσει τη θεματολογία του και να την κοινοποιήσει ( Kalela,2012,51). Ο διάλογος με το κοινό του (Kalela,2012,52) θα τον βοηθήσει στην εξαγωγή αλλά και στη διατύπωση συμπερασμάτων που θα είναι εν δυνάμει ανοικτά σε κάθε μελλοντική τροποποίηση. Αυτό σημαίνει πως η απόκτηση μιας τέτοιας δεξιότητας θα αποτελέσει πολύτιμο αρωγό σ’ αυτή τους την προσπάθεια.

Ως υποκείμενο ο ίδιος ο ιστορικός εντάσσεται στην ίδια μοίρα με το κοινό του αφού τα βιώματα είναι κοινά (Kalela,2012,76) . Αυτό εν μέρει τον βοηθά να κατανοήσει τις ιδιαίτερες ανάγκες του κοινού του ,αλλά του επιβάλλει να καθίσταται περισσότερο προσεκτικός ως προς την απόσταση που οφείλει να κρατήσει από αυτό (Αθανασιάδης,2015,33). Θεωρείται αναγκαίο να προβεί σε εναλλακτικές διαδικασίες παραγωγής γνώσης στην προσπάθεια να ερμηνεύσει τα γεγονότα (Kalela,2012,61) Άλλωστε η σύγχρονη ιστορία δεν είναι πλέον αυτή που γίνεται κτήμα του κοινού μόνο μέσω της σχολικής εκπαίδευσης , για αυτό και ο ιστορικός απαιτείται να αξιοποιεί τις εμπειρίες που προκύπτουν μέσα από κοινές ομάδες που δημιουργούν τη δική τους ιστορία (Kalela,2012,77-80). Ως προς αυτό , στόχος θα πρέπει να είναι ο προσδιορισμός της ταυτότητας του κάθε κοινού όπως αυτή διαμορφώνεται είτε ιδιωτικά είτε δημόσια.

Καταλήγοντας, η Δημόσια Ιστορία αποτελεί μια αναγκαιότητα της εποχής που αλλάζει το ιστορικό πλαίσιο παραγωγής γνώσης για το παρελθόν μέσα από τον τρόπο συσχέτισης της με το κοινό με σύγχρονες μορφές επικοινωνίας. Αυτό μεταβάλλει την ιδιότητα του ιστορικού ως επιστήμονα και του προσδίδει άλλες προοπτικές και υποχρεώσεις στις οποίες πρέπει να ανταποκριθεί.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αθανασιάδης Χάρης , Τα αποσυρθέντα βιβλία. Έθνος και σχολική ιστορία στην Ελλάδα, 1858-2008, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 2015, σελ.15-33.

Kalela Jorma , Making History. The Historian and the Uses of the Past, Palgrave Macmillan, Μπασινγκστόουκ, 2012 , 51-81.

Kean Hilda και Martin P.(επιμ.), The Public History Reader, Routledge, Λονδίνο και Νέα Υόρκη, 2015, σελ. xiii-xxvi.

Τρίτη 11 Αυγούστου 2020

Best Historical Films

Some of the best historical films, sorted by period depicted and by author:

Ancient History

Howaks, Howard. Land of the Pharaohs, 1955. [Ancient Egypt]

Peterson, Wolfgang. Troy, 2004. [Ancient Greece, the Iliad]

DeMille, Cecil B. The Ten Commandments, 1956. [Israel, Moses]

Kubrick, Stanley. Spartacus, 1960. [Slave revolt against the Roman Republic]

Mankiewicz, Joseph L. Julius Caesar, 1953. [Adaptation of Shakespeare’s play]

Mankiewicz, Joseph L. Cleopatra, 1963. [The life of the Egyptian queen]

Pasolini, Pier Paolo. The Gospel According to St. Matthew, 1964. [The life of Jesus]

Gibson, Mel. The Passion of the Christ, 2004. [The Passion and death of Jesus]

Wyler, William. Ben-Hur, 1952. [A Jewish prince in Roman imperial times]

Wise, Herbert. I, Claudius, 1976. [Miniseries on the Roman emperor]

Scott, Ridley. Gladiator, 2000. [The Rome of Marcus Aurelius and Commodus]

Woo, John. Red Cliff (I and II), 2008-2009. [Epic battle in China, 3th century A.D.]

Middle Ages

Akkad, Moustapha. The Message, 1976. [Muhammad and early Islamic history]

Mann, Anthony. El Cid, 1961. [Spanish hero Rodrigo Diaz de Bivar, a.k.a. “El Cid”]

Harvey, Anthony. The Lion in Winter, 1968. [England, King Henry II]

Glenville, Peter. Becket, 1964. [England, assassination of Archbishop Thomas Becket]

Gibson, Mel. Braveheart, 1995. [Scottish independence leader William Wallace]

Rossellini, Roberto. The Flowers of St. Francis, 1950. [St. Francis and the early Franciscans]

Eisenstein, Sergei M. / Vasilyev, Dmitri. Alexander Nevsky, 1938. [The Russian warrior against the Teutonic Knights]

Tarkovsky, Andrei. Andrei Rublev, 1969. [Life of the great Russian painter]

Welles, Orson. Falstaff – Chimes at Midnight, 1965. [Late-medieval England]

Branagh, Kenneth. Henry V, 1989. [Adaptation of Shakespeare’s play]

Dreyer, Carl Theodor. The Passion of Joan of Arc, 1928. [Trial of the French heroine]

Kurosawa, Akira. Kagemusha, la sombra del guerrero, 1980. [Feudal Japan]

Early Modern History

Gibson, Mel. Apocalypto, 2006. [Late Maya civilization]

Reed, Carol. The Agony and the Ecstasy, 1965. [Michelangelo paints the Sistine Chapel]

Zinnemann, Fred. A Man for All Seasons, 1966. [Life of Sir Thomas More]

Herzog, Werner. Aguirre, the Wrath of God, 1972. [A Spanish Conquistador in search of America’s El Dorado]

Vigne, Daniel. The Return of Martin Guerre, 1982. [Based on a real case, in the Spanish-French War, in 16th-century France]

Madden, John. Shakespeare in Love, 1998. [Shakespeare writes Romeo and Juliet]

Hughes, Ken. Cromwell, 1970. [Cromwell and the English Civil War]

Webber, Peter. Girl with a Pearl Earring, 2003. [A maid in the home of Dutch painter Vermeer]

Malick, Terrence. The New World, 2005. [European John Smith and Native American Pocahontas]

Rappeneau, Jean-Paul. Cyrano de Bergerac, 1990. [A poet and swashbuckler in 17th-century France]

Corneau, Alain. All the Mornings of the World, 1991. [A Jansenist musician at the court of Louis XIV]

Scorsese, Martin. Silence, 2016. [Jesuit priests in 17th-century Japan]

Kobayashi, Masaki. Harakiri, 1962. [A samurai requests to commit ritual suicide]

Kubrick, Stanley. Barry Lyndon, 1975. [Aristocratic 18th-century England]

Sternberg, Josef von. The Scarlet Empress, 1934. [Life of Catherine the Great]

Joffé, Roland. The Mission, 1986. [Jesuit missionaries in 18th-century South America]

Mann, Michael. The Last of the Mohicans, 1992. [Native Americans, British and French in colonial North America]

Forman, Milos. Amadeus, 1984. [The life of Mozart, as told by a distorted Salieri]

Emmerich, Roland. The Patriot, 2000. [American Revolutionary War]

Nineteenth Century (since 1789)

Rohmer, Éric. The Lady and the Duke, 2001. [French Revolution]

Wajda, Andrzej. Danton, 1982. [Danton and the French Revolution]

Gance, Abel. Napoleon, 1927. [First years of Napoleon]

Weir, Peter. Master and Commander: The Far Side of the World, 2003. [A British ship during the Napoleonic Wars]

Vidor, King. War and Peace, 1956. [Adaptation of Tolstoi’s novel]

Bondarchuk, Sergei. Waterloo, 1970. [Napoleon last defeat]

Holland, Agnieszka. Copying Beethoven, 2006. [Beethoven and Symphony No. 9]

Apted, Michael. Amazing Grace, 2006. [William Wilbeforce and the ending of slavery]

Wayne, John. The Alamo, 1960. [Siege at a Texas fort by thousands of Mexican soldiers]

Richardson, Tony. The Charge of the Light Brigade, 1968. [Crimean War]

Visconti, Luchino. The Leopard, 1963. [A noble amid the upheavals of 1860’s Sicily]

Madden, John. Her Majesty Mrs. Brown, 1997. [Queen Victoria]

Visconti, Luchino. Ludwig, 1972. [Ludwig, King of Bavaria, as a romantic hero]

Walsh, Raoul. They Died with Their Boots, 1941. [Life of George Armstrong Custer]

McQueen, Steve. 12 Years a Slave, 2013. [Slavery in the antebellum United States]

Scorsese, Martin. Gangs of New York, 2002. [Crime in New York, 1863]

Spielberg, Steven. Lincoln, 2012. [Lincoln during American Civil War]

Fleming, Victor. Gone with the Wind, 1939. [Romance during the American Civil War and Reconstruction periods]

Griffith, David W. The Birth of a Nation, 1915. [American Civil War]

Zwick, Edward. Glory, 1989. [American Civil War]

Maxwell, Ron. Gettysburg, 1993. [Main battle of the American Civil War]

Zwick, Edward. The Last Samurai, 2003. [American and Japanese cultures in 1870s]

Endfield, Cy. Zulu, 1964. [A group of British soldiers attacked by thousands of Zulu warriors]

Minnelli, Vincente. Lust for Life, 1956. [Life of painter Vincent Van Gogh]

Twentieth Century

Ray, Nicholas. 55 Days at Peking, 1963. [China, Boxer Rebellion]

Bertolucci, Bernardo. Novecento (1900), 1976. [Class struggle in twentieth century Italy]

Cameron, James. Titanic, 1997. [Sinking of the RMS Titanic]

Gavron, Sarah. Suffragette, 2015. [British women’s suffrage movement]

Eisenstein, Sergei M. Battleship Potemkin, 1925. [Russian Revolution of 1905]

Schaffner, Franklin J. Nicholas and Alexandra, 1971. [Russian Revolution]

Eisenstein, Sergei M. / Aleksandrov, Grigori. October, 1927. [Russian Revolution]

Lean, David. Doctor Zhivago, 1965. [Russian Revolution]

Kazan, Elia. ¡Viva Zapata!, 1952. [Mexican revolutionary Emiliano Zapata]

Lean, David. Lawrence of Arabia, 1962. [Arab tribes’ revolt against the Turks]

Weir, Peter. Gallipoli, 1981. [World War I, Battle of Gallipoli]

Renoir, Jean. Grande Illusion, 1937. [World War I]

Milestone, Lewis. All Quiet on the Western Front, 1930. [World War I]

Kubrick, Stanley. Paths of Glory, 1957. [France, World War I]

Mendes, Sam. 1917, 2019. [World War I]

Lean, David. A Passage to India, 1984. [British colonial India, ca. 1920]

Jordan, Neil. Michael Collins, 1996. [Irish independence leader]

Ford, John. The Grapes of Wrath, 1940. [The Great Depression]

Penn, Arthur. Bonnie & Clyde, 1967. [Exploits of Clyde Barrow and Bonnie Parker during the 30s]

Chuan, Lu. City of Life and Death (Nanjing! Nanjing!), 2009. [Nanjing Massacre, committed by Imperial Japanese troops]

Hooper, Tom. The King’s Speech, 2010. [A speech therapist helps British King George VI]

Nolan, Christopher. Dunkirk, 2017. [Dunkirk evacuation]

Petersen, Wolfgang. The Boat, 1981. [A german U-boat during World War II]

Fleischer, R. / Fukasaku, F. / Kikushima, R. Tora! Tora! Tora!, 1970. [Surprise attack on the US naval base at Pearl Harbor]

Annaud, Jean-Jacques. Enemy at the Gates, 2001. [Battle of Stalingrad]

Spielberg, Steven. Saving Private Ryan, 1998. [Normandy landings]

Attenborough, Richard. A Bridge Too Far, 1977. [Operation Market Garden]

Noyce, Phillip. The Quiet American, 2002. [Vietnam, 1950s]

Schaffner, Franklin J. Patton, 1970. [The famous general during World War II]

Sturges, John. The Great Escape, 1963. [Escape of allied prisoners from a German camp during World War II]

Spielberg, Steven. Empire of the Sun, 1987. [Shanghai under Japanese occupation during World War II]

Lean, David. The Bridge over the River Kwai, 1957. [British POWs in Burma are employed by the Japanese to build a bridge]

Eastwood, Clint. Letters from Iwo Jima, 2006. [Battle of Iwo Jima]

Gibson, Mel. Hacksaw Ridge, 2016. [Battle of Okinawa]

Hirschbiegel, Oliver. Downfall, 2004. [Hitler’s final days in his Berlin bunker]

Spielberg, Steven. Schindler’s List, 1993. [Kraków, Holocaust]

Benigni, Roberto. Life is Beautiful, 1997. [Italy, Holocaust]

Polanski, Roman. The Pianist, 2002. [Warsaw, Holocaust]

Kramer, Stanley. Judgment at Nuremberg, 1961. [Alemania]

Mehta, Deepa. Earth, 1998. [Division of British India into India and Pakistan]

Preminger, Otto. Exodus, 1960. [The founding of the state of Israel]

Attenborough, Richard. Gandhi, 1982. [Biopic on the Indian leader]

Bertolucci, Bernardo. The Last Emperor, 1987. [The final Emperor of China]

Yimou, Zhang. To Live!, 1994. [Maoist China]

Kaige, Chen. Farewell My Concubine, 1993. [Pekin, 1925]

Egoyan, Atom. Ararat, 2002. [Armenia, 20th century]

Berlanga, Luis García. Wellcome Mr. Marshall!, 1953. [Failed welcome of Marshall Plan in Spain]

Camus, Mario. The Holy Innocents, 1984. [Campesinos en la España de la posguerra]

Donaldson, Roger. Thirteen Days, 2000. [Cuban Missile Crisis]

Kaufman, Philip. The Right Stuff, 1983. [American space program]

Parker, Alan. Mississippi Burning, 1988. [American Civil Rights]

Stone, Oliver. JFK, 1991. [The Kennedy assassination]

Coppola, Francis Ford. Apocalypse Now, 1979. [Vietnam War]

Stone, Oliver. Platoon, 1986. [Vietnam War]

Spielberg, Bridge of Spies, 2015. [Exchange of spies between the USA and the Soviet Union]

Spielberg, Steven. Munich, 2005. [Arab–Israeli conflict]

Spielberg, Steven. The Post, 2017. [A battle between the press and the US government over a Vietnam cover-up]

Pakula, Alan J. All the Pesident’s Men, 1976. [The Watergate scandal]

Greengrass, Paul. Bloody Sunday, 2002. [Massacre in Ireland by British troops]

Sheridan, Jim. In the Name of the Father, 1993. [Some Irish men are wrongfully imprisoned for the bombing of a London pub]

Donnersmarck, Florian Henckel von. The Lives of Others, 2006. [Stasi espionnage in East Germany during 1980s]

Scott, Ridley. Black Hawk Down, 2001. [Somalia, Battle of Mogadishu]

George, Terry. Hotel Rwanda, 2004. [Genocide against the Tutsi]

Eastwood, Clint. Invictus, 2009. [Nelson Mandela and the 1995 Rugby World Cup]

Historical Films by Author