“Ορμώμενη εκ της πόλεως των Σερρών περί την επιστήμη της Ιστορίας ...” όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στον τίτλο των σπουδών μου και αδράττοντας την ευκαιρία που μου δίνουν οι μεταπτυχιακές σπουδές μου με αυτήν την εργασία, θα γίνει μια απόπειρα εστίασης στους τρόπους και στα μέσα με τα οποία η περιοχή της καταγωγής μου οικοδομεί την σχέση της με το αρχαιοελληνικό παρελθόν και το εντάσσει στο παρόν της.
Το αρχαιοελληνικό παρελθόν στην χώρα μας αναδεικνύεται μέσα από κάθε σημάδι υλικού πολιτισμού που ανακαλύπτει η αρχαιολογική σκαπάνη (Χαμηλάκης,2007,127).Η εργαλειοποίηση του για ευρύτερους κοινωνικοπολιτικούς σκοπούς και εθνικές επιδιώξεις το καθιστά αναγκαία συνθήκη (Παπαδημητρίου,2017,95&98). Στην περίπτωση της περιοχής των Σερρών στο ιστορικό πλαίσιο που ερμηνεύει την παρουσία του δεν πρέπει να αγνοηθούν δύο αναφορές: η απαξίωση του οθωμανικού παρελθόντος της περιοχής μέσα στα γενικότερα πρότυπα εκδυτικισμού που διατρέχουν όλη την Ελλάδα (Πλάντζος,2016,31) και η ένταξη της Μακεδονίας στο νεοελληνικό κράτος μετά τους Βαλκανικούς πολέμους. Η συγκρότηση του εθνικού αφηγήματος της συνέχειας του ελληνικού έθνους σε συνδυασμό με την διαχείριση κρίσεων οδήγησαν και στην περίπτωση αυτή σε μια αρνητική στάση απέναντι σε ό,τι θύμιζε την Οθωμανική κατοχή (Πλάντζος,2016,66),ενώ το γεγονός που απάλλαξε την περιοχή από αυτήν μεγεθύνεται στην σκέψη των πολιτών της.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Αρχαιολογικού μουσείου της πόλεως ή αλλιώς Μπεζεστένι (Σαμσάρης,2013,XLII). Πρόκειται για μια κλειστή αγορά που λειτουργούσε κατά την εποχή της Οθωμανοκρατίας και αποτελούσε μεγάλο εμπορικό κέντρο της Βαλκανικής χερσονήσου. Η μετατροπή της αρχικά σε αποθήκη αρχαιολογικού υλικού και αργότερα το 1970 σε αρχαιολογικό μουσείο(Βάλλα,Μ), χωρίς καμία προσπάθεια ανάδειξης του ή αξιοποίησής του, διαιωνίζει τις τάσεις του οριενταλισμού (Πλάντζος,2016,62-63) που επικρατούσαν από παλιά στην περιοχή. Παρά το γεγονός ότι αυτό δεσπόζει στην πιο κεντρική πλατεία της πόλης, πολλοί κάτοικοι της, αλλά και οι αρχές του τόπου διαιωνίζουν το συγκεκριμένο στερεότυπο (Χαμηλάκης,2007,105) με αποτέλεσμα να μην αξιοποιείται όσο θα μπορούσε πολιτιστικά το εν λόγω μνημείο. Ενισχυτικά της οπτικής αυτής λειτουργεί και η αντίληψη της ιστορικής συνέχειας της πόλης που επιτυγχάνεται μέσω των επιτυχιών των Βαλκανικών πολέμων και η οποία έχει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα στην συνείδηση των κατοίκων της περιοχής (Ανδρέου-Κασιβίκης,2015,133) πράγμα που φαίνεται στους ανδριάντες που κοσμούν πολλά κεντρικά μνημεία του αστικού χώρου. Έτσι, κάθε απόπειρα επανασχεδιασμού της πλατείας δεν στάθηκε ικανή να αναμετρηθεί με το ογκώδες μνημείο που συνεχίζει να επιβάλλεται εγωιστικά θα έλεγε κανείς, στην πάροδο του χρόνου.
Βέβαια, οι καταβολές των κατοίκων της περιοχής παραπέμπουν στην αρχαία και ρωμαϊκή ιστορία. Ακόμη και σήμερα στην καθημερινή ζωή των κατοίκων της περιοχής διατηρείται ζωντανή η ανάμνηση της αρχαιότητας και γενικά του παρελθόντος στην ονοματολογία (Χαμηλάκης,2007,104) είτε πρόκειται για ονόματα επαρχιών (Βισαλτία, Σιντική κα), οικισμών (Αμφίπολη, Δραβήσκος κ.ά.) ή οδών (Θουκυδίδου, Μεγάλου Αλεξάνδρου, Ξενοφώντος κλπ.) είτε για ονόματα προσώπων (ανθρωπωνύμια)(Σαμσάρης,2013,XLIII). Αντίστοιχους απόηχους του «νεοκλασικισμού»(Παπαδημητρίου,2017,61) παρατηρεί κανείς και στην αστική περιοχή στην αρχιτεκτονική της σύγχρονης πόλης, όπως τα κτήρια της Εθνικής Τράπεζας και της Τράπεζας Ελλάδας τα οποία δεσπόζουν επιβλητικά σε κεντρικά σημεία της πόλης(Σαμσάρης,2013,XLI).
Άλλη μια περίπτωση αναβίωσης της αρχαιότητας αποτελεί η κατασκευή της Εγνατίας οδού (Σαμσάρης,2013,XLII-XLIII). Πολύ σημαντική οδική αρτηρία η οποία συνεισφέρει στην σύνδεση όχι μόνο με την Βουλγαρία και τα Βαλκάνια, αλλά και με την Τουρκία αναδεικνύοντας την περιοχή από οικονομική, τουριστική και πολιτιστική άποψη. Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως στην ίδια περιοχή, τον τύμβο του Καστά στην Αμφίπολη, η αίγλη της οποίας επανέρχεται κάθε φορά που οι πολιτικές ή εθνικές επιταγές το θυμούνται(Παπαδημητρίου,2017,95). Τότε,αρχίζει ο κάτοικος της περιοχής να νοσταλγεί το ιστορικό παρελθόν, να γοητεύεται από αυτό επιχειρώντας τη διαχείριση της αρχαίας ιστορικής και πολιτισμικής κληρονομιάς(Πλάντζος,2016,60). Ο αρχαιολογικός χώρος αξιοποιείται πολιτιστικά με ποικίλες εκδηλώσεις όπως το Φεστιβάλ Αμφίπολης και μουσικοθεατρικές παραστάσεις. Εν αντιθέσει με το μνημείο του Ολοκαυτώματος των Κερδυλλίων που διατελεί εν αγνοία των περισσοτέρων, αν και βρίσκεται λίγο πιο πίσω από το περίφημο Λιοντάρι της Αμφίπολης που ελκύει το ενδιαφέρον των περιηγητών.
Αν ήθελε κανείς να συνοψίσει τις απόψεις του για την διατήρηση και επίδραση του αρχαιοελληνικού παρελθόντος στην περιοχή, θα ερχόταν αντιμέτωπος με ετερόκλητες σκέψεις. Σίγουρα, όμως, μέσω των περιπτώσεων που αναδείχθηκαν πιο πάνω, αντιλαμβάνεται το βάρος της σκιάς του στο παρόν της σημερινής πραγματικότητας της περιοχής.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Ανδρέου,Α.-Κασβίκης,Κ.2015. «Δημόσιες εκδοχές της μακεδονικής ιστορίας σε δυο αγάλματα του βασιλιά Φιλίππου Β΄», στο Α. Ανδρέου κ.ά., Η δημόσια ιστορία στην Ελλάδα. Χρήσεις και καταχρήσεις της ιστορίας,Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη.
Βάλλα,Μ.Οδηγοί της πόλης και του Νομού Σερρών.Αρχαιολογικό Μουσείο στο σερραϊκό αποθετήριο:
https://serrelib.gr/el/serraiko-apothetirio/arhaiologiko-moyseio, ανακτήθηκε 27/11/2020
Παπαδημητρίου,Ν.2017. «Εισαγωγή» στο Ν. Παπαδημητρίου & Ά. Αναγνωστόπουλος (επιμ.), Το παρελθόν στο παρόν. Μνήμη, ιστορία και αρχαιότητα στη Σύγχρονη Ελλάδα, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα.
Πλάντζος,Δ.2016. Το πρόσφατο μέλλον. Η κλασική αρχαιότητα ως βιοπολιτικό εργαλείο,Νεφέλη, Αθήνα.
Σαμσάρης,Δ.2013. Σχέσεις παρελθόντος/παρόντος (αρχαίου/νεότερου) στην Ιστορία των Σερρών στο Οι Σέρρες και η περιοχή τους. Από την Οθωμανική κατάκτηση στην σύγχρονη εποχή στο Πρακτικά Β΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου, Α τόμος,Σέρρες https://www.serres.gr/synedrio100/images/2006/2nd%20international%20scientific%20congress.pdf
ανακτήθηκε 26/11/2020.
Χαμηλάκης,Γ.2007.Το έθνος και τα ερείπιά του. Αρχαιολογία, αρχαιότητα και εθνικό φαντασιακό στην Ελλάδα,Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου,Αθήνα.
