Στερεοτυπικές αντιλήψεις και διεθνή κοινή γνώμη για την σύγχρονη Ελλάδα μέσα από τα ΜΜΕ.

Η εικόνα της Ελλάδας στην Διεθνή κοινή γνώμη που διαμορφώνεται ως επί το πλείστον από τα ΜΜΕ δείχνει να μην έχει αποδεσμευτεί από την στερεοτυπική κληρονομιά του παρελθόντος της και να διαμορφώνεται στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα ως συνέχεια μεν, αλλά διαφοροποιημένη δε, της παραδοσιακής της εικόνας. Με αφορμή τη θετική κοινή γνώμη της Γαλλίας του Ψυχρού πολέμου για την Ελλάδα της εμφυλιακής περιόδου, την παρούσα εργασία θα απασχολήσουν η επίδραση των νέων στερεοτύπων γι αυτήν και η ερμηνεία τους στην σύγχρονη πραγματικότητα.

 Κρίνεται απαραίτητο να επισημανθεί πως τα Βαλκάνια ανέκαθεν επωμίζονταν το βάρος των στερεότυπων και των προκαταλήψεων που ιστορικά τον προσδιόριζαν ως πεδίο αναταράξεων και επαναστατικού αναβρασμού. Η Ελλάδα ως αναπόσπαστο κομμάτι αυτού δεν εξαιρείται από αυτόν τον κανόνα, ωστόσο η περίπτωσή της έχει διαφοροποιήσεις. Ουσιαστικά είναι μια χώρα εξαρτημένη που η εξέλιξη της συχνά προσδιορίζεται σε συνάρτηση με τη διεθνή κατάσταση. Κι αν για την περίπτωση της Γαλλίας της εποχής του Ψυχρού πολέμου η διαμόρφωση της κοινής γνώμης αφορούσε θετικές ως επί το πλείστον στερεοτυπικές αναφορές, η Ελλάδα της οικονομικής κρίσης παρουσιάζεται από μεγάλη μερίδα διεθνών ΜΜΕ  αρνητικά .

 Μελετώντας δημοσιεύματα του διεθνούς τύπου μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι στην πλειονότητα τους παραπέμπουν “στην αρχαία Ελλάδα όπου οι ερειπωμένοι αρχαίοι ναοί συνδέονται με τα σημερινά οικονομικά ερείπια”. Βέβαια θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η εμφανής ροπή των ΜΜΕ στον λαϊκισμό αποτελεί συνηθισμένη απόρροια των περιόδων κρίσης, καθώς σε τέτοιες περιόδους τα μέσα αυτά οικειοποιούνται ακόμη περισσότερο τις στερεοτυπικές εθνικές εικόνες. Για αυτό και στην ελληνική περίπτωση αποδίδουν αυτήν την κακοδαιμονία  στη συλλογική «παρορμητικότητα» ή την «ξεροκεφαλιά» των Ελλήνων. 

 Ο γερμανικός τύπος παρατηρείται να οδηγείται σε υπεραπλουστεύσεις στερεοτυπικής υφής και να εμμένει σε χαρακτηρισμούς με αρνητικό πρόσημο που αφορούν τους Έλληνες :«... έγινε λόγος για ‘χρεοκοπημένους Έλληνες', για ‘τεμπέληδες Έλληνες', ‘φοροφυγάδες' που απομυζούν την ΕΕ και άλλα παρόμοια ...». Όλες αυτές οι αναφορές δεν είναι παρά απόπειρες που ερμηνεύουν τη συγκεκριμένη στάση και σχετίζονται με την προπαγάνδα που επιχειρείται για την εξυπηρέτηση είτε συγκεκριμένων ιδεολογικο-πολιτικών θέσεων είτε οικονομικών συμφερόντων.

 Η Ελλάδα γίνεται το παράδειγμα χώρας προς αποφυγή την στιγμή που σχεδόν όλες οι χώρες του κόσμου είναι υπερχρεωμένες. Γίνεται το μοντέλο χώρας που στην κορύφωση της κρίσης διασώζεται από διεθνείς και ευρωπαϊκούς φορείς με αντίτιμο την σκληρή και υπό επιτήρηση δημοσιονομική πολιτική και τη νέα δανειοδότηση για την εξυπηρέτηση του χρέους της. Άλλωστε οι σχέσεις της με την Γερμανία, όπως και η προβολή τους από τον ελληνικό Τύπο, τοποθετούν την Γερμανία και την Ελλάδα στους ρόλους του ισχυρού και του αδύναμου, κάτι που αποδεικνύεται στην συχνή χρήση των όρων “βοήθεια” και “στήριξη” από τον γερμανικό τύπο. Εξάλλου, όποιος εκφράζει δημόσια γνώμη, ουσιαστικά επιδιώκει να ασκήσει μια επιρροή. Η εικόνα της Ελλάδας που καταρρέει εξυπηρετεί το μοντέλο διαχείρισης κρίσεων που τα ΜΜΕ προβάλλουν εξυπηρετώντας και τα δικά τους συμφέροντα. Η Γερμανία χρειάζεται να απενοχοποιηθεί στα μάτια του λαού της για την βοήθειά της στην Ελλάδα.

 Δεν συμβαίνει το ίδιο και με τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης που δείχνουν να τηρούν μια πιο επιεική στάση απέναντι στους Έλληνες μια και οι στερεότυπες αντιλήψεις γι αυτούς έχουν θετικό πρόσημο, όπως καλοί οικογενειάρχες, προκομμένοι άνθρωποι. Η ατυχία ίσως της Ελλάδας την συγκεκριμένη συγκυρία ήταν ότι δεν την είχε συμπεριλάβει η Αμερική στους άμεσους στόχους της και για αυτό τήρησε σιωπή ελπίζοντας την λύση να την δώσει μια συμφωνία της Ελλάδας με την ΕΕ.

 Την ίδια χρονική στιγμή με την κρίση, η εμφάνιση του προσφυγικού προβλήματος στρέφει για άλλη μια φορά τα διεθνή ΜΜΕ στην Ελλάδα. Οι πρώτες εικόνες από την έλευση των προσφύγων στα ελληνικά νησιά προβάλλουν μια άλλη Ελλάδα που δείχνει αλληλεγγύη και ανθρωπιά στους πρόσφυγες. Βέβαια, η ικανότητα ενός αλλοεθνούς συντάκτη να προσδιορίσει τι συμβαίνει στην χώρα, δυνητικά οδηγεί σε θετικές ή αρνητικές συνέπειες για αυτήν». Ο σκοπός του περιορισμού των προσφύγων στο ελληνικό έδαφος εξυπηρετεί τα ευρωπαϊκά κράτη της Κεντρικής Ευρώπης. Η συνέχεια έρχεται να ανατρέψει τα συγκεκριμένα θετικά πρόσημα σε αρνητικά. Οι εικόνες στην Μόρια της Λέσβου παρουσιάζονται ως άθλιες κι απάνθρωπες. Όπως χαρακτηριστικά λέγεται από τον πολιτικό επιστήμονα Λ.Κουσούλη «Η επιρροή τους(των ΜΜΕ) είναι πιο μικρή από ό,τι νομίζουμε, καθώς νέα δημοσιεύματα έρχονται συχνά να ανατρέψουν εντυπώσεις και εικόνες που δημιούργησαν τα προηγούμενα». 

 Συμπερασματικά, η επίδραση των Διεθνών ΜΜΕ στην διαμόρφωση της κοινής γνώμης για την σύγχρονη Ελλάδα δημιουργεί την στερεοτυπική εικόνα της Ελλάδας που αποτυχαίνει. Η εικόνα αυτή συνεχώς διαμορφώνεται σύμφωνα με την πρακτική των ηγετικών τάξεων να κατασκευάζουν συγκεκριμένα μοντέλα χωρών που δικαιολογούν τις οικονομικές στρατηγικές τους. Η επικράτηση αυτής της πρακτικής είναι μεταξύ άλλων και θέμα διαχείρισης τους από τα ΜΜΕ . Έτσι, εγγράφεται η σχέση των τελευταίων με την εικόνα  της Ελλάδας στην διεθνή κοινή γνώμη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

 Άρης, Καλτιριμτζής. “Η κρίση έθρεψε τα στερεότυπα για την Ελλάδα”.

https://www.dw.com/el/%CE%B7-%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B7-%CE%AD%CE%B8%CF%81%CE%B5%CF%88%CE%B5-%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B5%CF%8C%CF%84%CF%85%CF%80%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/a-17857552 .Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

 

Δημήτρης, Κουκλουμπέρης. “Η εικόνα της Ελλάδας μέσα από τα ΜΜΕ”. https://www.efsyn.gr/tehnes/media/26989_i-eikona-tis-elladas-mesa-apo-ta-mme . Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

Ιωάννα, Παπαγεωργίου. “Πώς η κρίση αλλάζει την εικόνα της Ελλάδας”.

https://diablog.eu/el/nea/meleti-stereotypa-prokatalipseis-germanikos-typos-eikona-ellada/ .

Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

 

Ιωάννα,Σωτήρχου. “Μαύρα μεσάνυχτα για το προσφυγικό!”.

https://www.efsyn.gr/ellada/dikaiomata/216648_mayra-mesanyhta-gia-prosfygiko. Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

 Νάση ,Μπάλτα.Ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος (1946-1949) μέσα από τον γαλλικό τύπο.Εκδ. Οδυσσέας, 1993,σσ.271.

Στέφανος, Νικήτας. “Πόσο ακριβής τελικά είναι η εικόνα που έχουν τα ξένα ΜΜΕ για την ελληνική κρίση και γιατί σπεύδουμε να την υιοθετήσουμε;”. Huffingtonpost. https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/09/story-greece-efimerides-krisi_n_7441246.html.Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.

Yiannis,Mylonas. “Media and the Economic Crisis of the EU: The ‘Culturalization’ of a Systemic Crisis and Bild-Zeitung’s Framing of Greece”. https://www.researchgate.net/publication/277995746_Media_and_the_Economic_Crisis_of_the_EU_The_'Culturalization'_of_a_Systemic_Crisis_and_Bild-Zeitung's_Framing_of_Greece . Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020.DOI: 10.31269/vol10iss2pp646-671.

Φοίβος, Οικονοµίδης. Βαλκάνια, Ο βαλκανικός γόρδιος δεσµός δεν λύθηκε ακόµα. Εκδ.Μετρονόμος, Αλφειός,2015.

χ.ο. https://www.tovima.gr/2019/09/30/society/moria-ti-grafoun-ta-mme-gia-ta-epeisodia/

Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 10/12/2020

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος κρίνεται στην “μάχη των ερτζιανών”... (;)

 Με την παρούσα εργασία επιδιώκεται να καταγραφεί η δυναμική του ραδιοφώνου στις εξελίξεις και στην έκβαση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η πολυπόθητη ειρήνη δεν ευοδώθηκε και η προετοιμασία για μια νέα πολεμική σύρραξη παγκόσμιας εμβέλειας σηματοδοτήθηκε μέσα από την χρήση του ραδιοφώνου και την αξιοποίησή του. Αυτό το μέσο πληροφόρησης και ψυχαγωγίας θα γινόταν το μέσο μιας άλλης, νέας μορφής αθέμιτου ανταγωνισμού,της προπαγάνδας.

 Η παρουσία του στις εξελίξεις των στρατιωτικών θεμάτων θεωρήθηκε ότι άξιζε πολύ περισσότερο από ολόκληρους στρατούς. Μια διαρκής τοποθέτηση πομπών σε διάφορα σημεία του κόσμου,καθώς και η μέριμνα για οργάνωση της πληροφόρησης μέσα από ειδικά συστημένους θεσμούς από πολλά κράτη (Craig,2013,226), αποδεικνύει πως ο ρόλος του ραδιοφώνου ήδη είχε αναγνωριστεί από τους ηγέτες της εποχής. Η μέριμνα, άλλωστε, που επέδειξαν καθεστώτα για την συστηματική αξιοποίησή του, προετοίμαζε μελλοντικά πραξικοπήματα (Jeanneney,2010,224). Παρόλο που κάποιοι αμφισβήτησαν την απόλυτη επιρροή του και το χαρακτήρισαν ως αυταπάτη (Jeanneney, 2010,223) δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει ότι η ναζιστική προπαγάνδα έδωσε το έναυσμα της έναρξης του Β΄Π Π προετοιμάζοντας την γερμανική εισβολή στην Πολωνία μέσω μιας καλά σκηνοθετημένης κατάληψης ενός ραδιοσταθμού στα πολωνικά σύνορα (Jeanneney,2010,222-223).

   Η πεποίθηση του Χίτλερ ότι στον πόλεμο οι λέξεις γίνονται όπλα (Jeanneney,2010,228), δρομολόγησε μια σειρά από ενέργειες που προετοίμαζαν την υποδοχή του νέου μέσου από το κοινό. Η προσφορά ραδιοφωνικών συσκευών σε φτηνή τιμή και η προώθηση των περίφημων “μουσούδων” του Γκαίμπελ, των τραντζίστορ, (Jeanneney, 2010,228) προστίθενται στους τρόπους διάδοσης του “λόγου της αλήθειας” μέσω της χρήσης πομπών για την αναμετάδοση των προγραμμάτων του Βερολίνου κυρίως στις κατεχόμενες από αυτό χώρες. Και παρά το γεγονός ότι η σταλινική ΕΣΣΔ δείχνει να υστερεί στην προπαγάνδα, χρησιμοποιώντας κι αυτή το ραδιόφωνο σε εκπομπές που καταφέρονται του Γ΄ Ράιχ, με την εισβολή της Γερμανίας στην χώρα της, υποχρεώνει τους κατοίκους της να παραδώσουν όλους τους σταθμούς της εμπόλεμης περιοχής, δείγμα της ανασφάλειας αλλά και της αμηχανίας της στο χειρισμό του μέσου αυτού (Jeanneney,2010,231).

 Κι αν αυτά όλα αναδεικνύουν την δυναμική που δίνεται από το ραδιόφωνο στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, οι δυτικού τύπου δημοκρατίες αποτελούν μια διαφορετική περίπτωση ανάδειξης του μέσου αυτού (Jeanneney, 2010,231). Στην περίπτωση της Γαλλίας, πολλοί έσπευσαν να αποδώσουν την ήττα της από τους Γερμανούς στην πετυχημένη δράση της Γερμανικής προπαγάνδας (Jeanneney,2010,237). Ο Γκαίμπελς χαρακτήρισε την ήττα της ψυχολογική και ίσως να μην είχε και άδικο. Η προπαγάνδα στην Γαλλία υπήρξε υποτονική από την πλευρά της (Jeanneney,2010,237). Η περίπτωση του μύθου του Φερντονέ το αποδεικνύει(Jeanneney,2010,242-243). Στην ουσία ο γαλλικός λαός πείστηκε για την παντοδυναμία του αντιπάλου του. Η καχυποψία και η φαντασία ότι παντού και πίσω από όλα κρύβονται οι Γερμανοί υπήρξε παράγοντας ηττοπάθειας (Jeanneney,2010,243). Υπεροπτικά ο Γκαίμπελς θα υποστηρίξει πως οι ιστορικοί του μέλλοντος θ’ αποτίσουν φόρο τιμής στο τέταρτο όπλο, την προπαγάνδα (Jeanneney,2010,244).

   Η δυναμική του γαλλικού ραδιοφώνου αρχίζει να διαφαίνεται από την χρήση του στις αποικίες της Γαλλίας, καθώς και στην συμβολή του στρατηγού “ραδιόφωνου” όπως αποκαλέστηκε ο Ντε Γκώλ ( Jeanneney, 2010, 248). Η φωνή του, χάρη στην πολιτική της Μ.Βρετανίας, στέλνει μηνύματα στους φοβισμένους Γάλλους. Στην Γαλλία η συλλογική μνήμη για τον Β΄ ΠΠ διαμορφώθηκε μέσα από τις ακουστικές αναμνήσεις ( Jeanneney, 2010, 235 ).Το αγγλικό ραδιόφωνο συνέβαλε τα μέγιστα στην ενότητα και στον δυναμισμό της ελεύθερης Γαλλίας (Jeanneney, 2010, 237). Ο Άγγλος πολιτικός Τσώρτσιλ είχε αντιληφθεί την σπουδαιότητά του ( Jeanneney, 2010, 233). Έτσι, το BBC αρχίζει και φιλοξενεί εξόριστους πολιτικούς και ηγέτες που βρίσκουν καταφύγιο στην Μ.Βρετανία. Με αυτή την τακτική του ενδυναμώνει το ηθικό των κατεχόμενων χωρών (Jeanneney, 2010, 233˙ Craig, 2013, 226).Το καθοριστικό σημείο ανάδειξης του υπήρξε η δυναμική υποστήριξη της αλήθειας με κάθε κόστος (Jeanneney, 2010,233).Αν και αυτό του εξασφαλίζει μεγάλη ακροαματικότητα και αξιοπιστία, με την σειρά του χρησιμοποιεί το ραδιόφωνο προπαγανδιστικά.

   Κάτι αντίστοιχο παρατηρείται και στην Αμερική παρά το γεγονός ότι οι πολιτικοί εκεί το απεχθανόταν στην εμφάνισή του (Μπαντιμαρούδης, 2006, 58). Άνθρωποι με κύρος και διανοούμενοι αναλαμβάνουν εκεί την διάψευση αναληθών ειδήσεων (Jeanneney, 2010, 223). Η συνεργασία του ΒΒC με ραδιοφωνικούς σταθμούς της Αμερικής, αλλά και άλλων χωρών βοηθά στην αναπτέρωση του ηθικού και στην ανάδειξη της νίκης των συμμάχων (Jeanneney, 2010, 234˙ Μπαντομαρούδης, 2006, 62). Η περίπτωση της Ελλάδας δεν διαφοροποιείται αισθητά. Αν και το μεταξικό καθεστώς χρησιμοποιήθηκε από την γερμανική προπαγάνδα  εκμεταλλευόμενο την ελληνική ραδιοφωνία για την διευκόλυνση του γερμανικού στρατού ( Μπαντιμαρούδης, 2006, 62-64) οι τακτικές δολιοφθοράς της συχνότητας και της μετάδοσης των ναζιστικών μηνυμάτων αποτελούν δείγματα αντίστασης του ελληνικού λαού.Το ραδιόφωνο επιλέγει ο Γ.Παπανδρέου για την μετάδοση της είδησης της απελευθέρωσης στις 18 Οκτωβρίου 1944 (ΕΡΤ,1988).

  Αναμφισβήτητα το ραδιόφωνο χαρακτήρισε την εποχή του Β΄ΠΠ και ως ένα σημείο δρομολόγησε την εξέλιξη του βοηθώντας την προπαγάνδα να ευδοκιμήσει και να αναδείξει μέσα από το ραδιόφωνο την δυναμική της και τις ολέθριες συνέπειες της. Ολοκληρωτικά και δημοκρατικά καθεστώτα ήρθαν αντιμέτωπα με τις συνέπειες της χρήσης της προπαγάνδας και του ραδιοφωνικού μέσου, αφού σε κάθε περίπτωση η σκιά του Β΄ΠΠ τους έπληξε όλους, νικητές και ηττημένους.

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 

Craig,R.T., Jackson,P.J., Peck,J. & Simonson,P. 2013. THE HANDBOOK OF COMMUNICATION HISTORY ,Routledge.N. York and London .

Jeanneney, J. N. 2010. Ιστορία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Από την εμφάνισή τους ως τις μέρες μας. (μτφρ. Νάση Μπάλτα), Αθήνα, Εκδ. Παπαδήμας.

Μπαντιμαρούδης,Φ. 2006. “Σύντομη Ιστορία της Επικοινωνίας. Μέσα και Πολιτισμός" , 2η εκδ. επίκεντρο, Θεσσαλονίκη .

 

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ

https://archive.ert.gr/98231.1988.