Σάββατο 22 Αυγούστου 2020

Ποια η σχέση μας με την ιστορία;

 Μέσα στη γενικότερη εξέλιξη των επιστημών στις μέρες μας θα πρέπει να θεωρήσουμε δεδομένη κι αυτή της ιστορικής επιστήμης, ακόμη και στην περίπτωση που το μόνο δεδομένο για αυτήν είναι η πρόκληση των αλλαγών που την επηρεάζουν.

Ωστόσο, οι άνθρωποι σήμερα και κυρίως οι Έλληνες,  έχουν διαμορφώσει για την επιστήμη αυτή μια αντίληψη συντηρητισμού , παρωχημένη ,απαξιωμένη και σε πολλούς απωθητική.  Δεν μπορούν, όμως ,  να αντιληφθούν ότι η επαφή με το απώτερο ή εγγύτερο παρελθόν, όπως το βίωσαν αυτοί ή οι πρόγονοί τους είναι μια μορφή ιστορίας εξελίξιμη και δυναμική.

Η προφορική ιστορία, όπως την αντλούν από δικά τους πρόσωπα , οι συζητήσεις μ΄ όσα από αυτά είναι εν ζωή, κινούν το ενδιαφέρον τους. Οι κινηματογραφικές παραγωγές ιστορικού περιεχομένου ,που προκαλούν την ταύτιση των θεατών με τους συμμετέχοντες στην ιστορία, διεγείρουν  την ανάγκη για τη γνώση του παρελθόντος. Η ασυνείδητη, ίσως για τους περισσότερους συμμετοχή σ’ αυτό που ονομάζουμε παρόν, όπως αυτή βιώνεται  άμεσα και καθημερινά μέσα από τα ΜΜΕ και διαμορφώνεται από το διαδίκτυο, είναι ενδιαφέρουσα για τους Έλληνες παρά την άγνοια ότι  με την ενασχόληση αυτή συντελείται η ιστορία του παρόντος από τους ίδιους.

 Υπάρχει βέβαια και η αγάπη ορισμένων ανθρώπων για το παρελθόν που αφήνει την ίδια αίσθηση και ουσιαστικά προωθείται με τρόπο διαδραστικό με το παρελθόν σε κάθε μορφή τέχνης, όπως  στη ζωγραφική, στη γλυπτική ακόμα και στη λογοτεχνία. Η ίδια τακτική γίνεται αισθητή και σε ανθρώπους που αγωνιούν για τις καταβολές τους και την αναζήτηση αυτών την επιτυγχάνουν  μέσω ποικίλου υλικού που αναζητείται σε συλλόγους πολιτιστικά  και λαογραφικά σημασιοδοτημένους , με φωτογραφίες , αντικείμενα λαϊκού πολιτισμού, φορεσιές κα. Και με  μια κοινωνική ίσως  νοηματόδοτηση  των σύγχρονων δεδομένων  να τους δημιουργείται η ανάγκη να αντιμετωπίσουν αντίστοιχα καθοριστικούς  σταθμούς  του παρελθόντος , όπως το Ολοκαύτωμα ή τα μεταναστευτικά φαινόμενα.

 Ωστόσο, δεν παρατηρείται η ίδια προτίμηση και για την δεδομένη από τα σχολικά εγχειρίδια ιστορία, η οποία ενισχυόμενη από τις  –όχι σωστά προετοιμασμένες τις περισσότερες φορές- περιηγήσεις  σε ιστορικούς χώρους και επισκέψεις σε  μουσεία, προκαλεί ίσως  αποστροφή. Η στροφή προς τα μέσα της εποχής που την παράγουν θεωρείται απαραίτητη σε μια προσπάθεια να διαφοροποιηθεί από το παραδοσιακό και τετριμμένο.

Ολοκληρώνοντας θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι ως ιστορία οι περισσότεροι Έλληνες  θεωρούν το παρελθόν  τους ,όπως διαμορφώθηκε και μεταβιβάστηκε σ΄ αυτούς από τα σχολικά εγχειρίδια. Η εξελίξιμη , όμως , εποχή μας , τους φέρνει με πολλά μέσα αντιμέτωπους με ένα παρελθόν που τους ελκύει και τους ωθεί να ασχοληθούν μαζί του και να συνειδητοποιήσουν ότι συνδιαμορφώνουν και αυτοί τη σύγχρονη πραγματικότητα με γεγονότα και πράξεις  που καθορίζουν και το βαθμό αλλαγής αυτής στην πάροδο του χρόνου.