Η ψηφιακή πραγματικότητα που διατρέχει την καθημερινότητα των σύγχρονων ανθρώπων διαμορφώνει και τον τρόπο που αυτοί προσπαθούν να συγκροτήσουν την ταυτότητά τους παράγοντας μνήμες για το παρελθόν τους. Η παρούσα εργασία θα προσπαθήσει να διερευνήσει αυτή την διαδικτυακή διαδικασία εξετάζοντας τους τρόπους με τους οποίους συγκροτείται στην δημόσια σφαίρα η διακινούμενη ιστορική πληροφορία. Τα χαρακτηριστικά της ιομορφικής επανάληψης, της απροσδιοριστίας και της έντονης χρήσης της θυμικής διέγερσης των χρηστών αποτελούν τα μέσα της εδραίωσης του κεφαλαιοκρατικού συστήματος παραγωγής και της ψηφιακής οικονομίας τα οποία θα διερευνηθούν στο πλαίσιο αυτής της μικρής μελέτης.
Είναι περισσότερο από προφανές μέσα από την χρήση των νέων ψηφιακών μέσων ότι η απόπειρα ανάδειξης του παρελθόντος υπερβαίνει τη μεθοδολογία συγκρότησης ιστορικού αφηγήματος των παραδοσιακών προσεγγίσεων της Ιστορίας. Η ανάγκη ανάδειξης του παρελθόντος ως οργανικού στοιχείου του παρόντος, η βούληση συνόλων να αναδείξουν αυτή τη συνέχεια στο παρόν για να μπορούν συγκροτώντας την ταυτότητά τους να έχουν λόγο ύπαρξης και στο μέλλον, έχει οδηγήσει όχι πολλές φορές σε ένα θρυμματισμένο παρελθόν που προσπαθεί να διασωθεί μέσα από την επανάληψη του ίδιου του εαυτού του[1]. Έτσι μέσα από τον αέναο θρυμματισμό της καθαυτού ιστορικής πληροφορίας και την επιλεκτική παρουσίασή της από οπτικό υλικό που στις περισσότερες περιπτώσεις φαντάζει ανάρμοστο με την ψηφιακή ταυτότητα που ο χρήστης του επιθυμεί να δημιουργήσει , το παρελθόν αρχίζει να σημασιοδοτείται με νέες ερμηνείες.[2]
Η διαδικασία πολλαπλασιασμού στιγμιότυπών του έχει πολύ πετυχημένα αναχθεί σε διαδικασία επιβίωσης σε περιβάλλοντα που επιπολάζουν σπαράγματα ιστορικής γνώσης, με απουσία ουσιαστικής ιστορικής παραγωγής από άτομα που ελάχιστη σχέση έχουν με αυτή την παραγωγή και που εκούσια ή ακούσια λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές αυτής της παρακμιακής κατάστασης, όπως ακριβώς και τα δεκτικά σε παράσιτα περιβάλλοντα[3]. Ο ιογενής διαμοιρασμός αυτών των θραυσμάτων στην ουσία ενδυναμώνει την επιβίωσή τους και ανανεώνει τη διάρκεια της ζωής τους, όπως ακριβώς ένας ιός που για να μπορέσει να υπάρξει καμουφλάρεται και έτσι εισβάλλει στον ξενιστή του που άθελά του του προσφέρει το περιβάλλον που τον διατηρεί στη ζωή[4] (εικ.1).
Εικ.1 Αυτή η αέναη τακτική απόπειρας διατήρησης του παρελθόντος στις ψηφιακές πλατφόρμες του σήμερα υφίσταται κυρίως λόγω της αδυναμίας ανάκλησης της ιδιωτικής μνήμης[5]. Πρόκειται για μία «αντιμνημονική» συνθήκη όπως αναφέρει ο καθηγητής Μπιλάλης, η οποία παράλληλα με το κενό της ιστορικής αφήγησης που δημιουργείται από την απουσία συγκροτημένων κοινοτήτων μνήμης, αναδιατάσσει τις σχέσεις ανάμεσα στους σύγχρονους παραγωγούς μνήμης και τα ιστορικά γενόμενα του παρελθόντος[6]. Με αυτό τον τρόπο κάθε ερμηνευτική προσέγγισή τους συναντά την ίδια δυστοκία με την παραγωγή μνήμης[7].
Η ψηφιακή αυτή πολυπλοκότητα της δικτύωσης μεταλλάσσει τη μνημονική παραγωγή και μαζί της την παραγωγή αξίας αγαθών και νοήματος. Καθώς ο ψηφιακός καπιταλισμός έχει άμεση σχέση όχι μόνο με το πεδίο παραγωγής αλλά και με το πεδίο κουλτούρας[8]. Κι από αυτή την άποψη η διερεύνηση της τελευταίας καθίσταται ακόμη δυσκολότερη. Δεν έχει μόνο χαρακτηριστικά απροσδιοριστίας και θραυσματικότητας, αστάθειας και «συντελεστικότητας» του παρελθόντος στο παρόν[9] αλλά εμφορείται κι από έντονα στοιχεία θυμικής διέγερσης που εγκλωβίζουν συναισθηματικά τους χρήστες που αποπειρώνται να δομήσουν το αφήγημα της ένταξης τους σε κοινότητες μνήμης κοινών ενδιαφερόντων.
Αυτό γίνεται περισσότερο από ορατό στα μέσα με τα οποία προσεγγίζουν το παρελθόν τους, παρά το γεγονός πως ο νέος ψηφιακός κόσμος προσφέρει ψηφιοποιημένα τεκμήρια και πηγές αναφοράς στο παρελθόν τους. Η επιλεκτική οπτικοποίησή του παρελθόντος και η ανοίκεια σε πολλούς διερεύνηση του τι ακριβώς αυτή απεικονίζει[10], όσο και οι ψηφιακές αφηγήσεις που λογοτεχνικά δημιουργούν την έλξη προς επανάληψη για οικειοποίηση της κοινής εμπειρίας, τους καθιστά πολύ περισσότερο ευάλωτους στην αποδοχή της τακτικής του ιομορφικού διαμοιρασμού της συναισθηματικής εμπειρίας. Αυτή η ψηφιακή καταστασιακότητα έχει όχι λίγες φορές αποτελέσει τη βάση ανάδειξης συγκρουσιακών θεμάτων της Ιστορίας. Οι πόλεμοι για την Ιστορία στο διαδίκτυο[11] ανδρώνονται μέσα από τέτοιου τύπου ερμηνευτικές προσεγγίσεις και αναπαράγονται στο όνομά τους αντιλήψεις υφέρπουσες της οικονομικής λογικής του παραγωγικού συστήματος της κεφαλαιοκρατίας[12] (εικ.2).
Σύμφωνα με την αναγωγή αυτή στο
βιολογικό χώρο η επικράτηση του καλύτερου
και του ισχυρότερου δημιουργεί ένα άκρατο ανταγωνιστικό πεδίο στο οποίο το
άριστο κοινωνικά γονίδιο γίνεται αντικείμενο προς μίμηση όπου αρχίζει κι οργανώνει
και την κατευθυνόμενη εξέλιξη από θέση ισχύος[13]. Έτσι
κάθε προϊόν πολιτιστικής μίμησης αποτελεί εν δυνάμει έναν πυρήνα παραγωγής
νοήματος που αρχίζει να κατευθύνει την κοινωνική ύπαρξη. Κι αν στη Βιολογία ο
λόγος αφορά την αποκρυπτογράφηση του γονιδιώματος, στην παραγωγή της μνήμης στη
δημόσια σφαίρα μπορούμε να το αναγάγουμε σε αποκρυπτογράφηση του κοινωνικού
γονιδιώματος του ψηφιακού καπιταλισμού[14].
Το πάγωμα του χρόνου ή γενικότερα, η ακινητοποίηση της Ιστορίας [15]ευνοούν μια παραγωγή παρελθοντικού ίχνους με πλεονάζουσα θυμική αξία[16] που αποκτά τη δεξιότητα να κινείται δικτυακά στα χνάρια του ψηφιακού καπιταλισμού[17]. Αυτή η επένδυση στο συναίσθημα και ο εκμηδενισμός των αποστάσεων του χώρου και του χρόνου ωθούν την παραγωγή του παρελθόντος στη λογική οργανωτική βάση του δικτύου και στο ασταθές και απροσδιόριστο περιβάλλον του. Η ιομορφική επανάληψη και η άστατη οπτική πληροφορία βρίσκουν εύφορο έδαφος στο διαδίκτυο ως τεχνικές και μεθοδεύσεις της ψηφιακής οικονομίας[18]. Έτσι παραγωγή ιστορικού νοήματος στη δημόσια σφαίρα απαιτεί την ανάπτυξη μηχανισμών που θα λειτουργήσουν ως αντισώματα ικανά να επιβιώνουν στο αφιλόξενο κωδικοποιημένο περιβάλλον της σύγχρονης ιστορικής κουλτούρας χωρίς να απαρνούνται τη συλλογική μνήμη και χωρίς να καταγγέλλουν τη νεωτερική ανθρωποκεντρική προσέγγιση της[19] (εικ.3).
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Μπιλάλης, Μήτσος (2015). Ιοπολιτική και ιστορική κουλτούρα στο Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Χρήσεις και καταχρήσεις της Ιστορίας, Θεσσαλονίκη, Επίκεντρο, 2015.
Μπιλάλης, Μήτσος (2015). Το παρελθόν στο Δίκτυο: Εικόνες, τεχνολογία
και ιστορική κουλτούρα στην Ελλάδα (1994-2005). Αθήνα: Historein στο https://ebooks. epublishing.ekt.gr/ index.php/historein/catalog/book/5 (τελευταία πρόσβαση 9/4/2021).
Μπιλάλης, Μήτσος
(2016). Virality, ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΙ στο: https://www.youtube.com/watch?v=01s0QCIDyDo (τελευταία
ανάκτηση 5/5/2021)
[1] Μήτσος, Μπιλάλης (2007). Από την παρουσία στη φετιχοποίηση. Διαδρομές της ιστορικής πληροφορίας στο διαδίκτυο , Αρχειοτάξιο τχ 9, σ.4
[2] Στο
ίδιο, σ. 8
[3] Μήτσος,Μπιλάλης.Virality, ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΙ : https://www.youtube.com/ watch?v= 01s0Q CIDyDo.
[4] Μήτσος, Μπιλάλης. Ιοπολιτική
και ιστορική κουλτούρα στο Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Χρήσεις και Καταχρήσεις
της Ιστορίας,Θεσσαλονίκη,εκδ.ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ,2015,σ.71
[7] Στο ίδιο, σ. 68
[8] Μήτσος,Μπιλάλης.Virality, ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΙ :
https://www.youtube.com/ watch?v= 01s0Q CIDyDo.
[9] Μπιλάλης, 2015,Το παρελθόν στο Διαδίκτυο,
σ.113
[10] Στο
ίδιο,σ.124
[11]
Μπιλάλης,2015,Ιοπολιτική και Ιστορική κουλτούρα, σ. 75
[13] Στο
ίδιο
[14] Στο
ίδιο
[15] Μπιλάλης,2015,σ.114
[16]
Στο ίδιο,2015,σ.119-120
[18] Μπιλάλης,2015,
Ιοπολιτική και Ιστορική κουλτούρα,σ.74
[19] Στο ίδιο ,σ.75