Η ψηφιακή εποχή από πρόκληση που ήταν, άρχισε να αποτελεί μια αναμφισβήτητη πραγματικότητα της οποίας οι συνεχείς μεταβολές καθορίζουν κάθε φορά με ασταθή και ασαφή οργανωτικό τρόπο τη στιγμή, το παρόν, το τώρα . Η δημόσια πτυχή της ιστορικής επιστήμης έρχεται να αναδείξει τους τρόπους και τις οπτικές με τις οποίες θα είναι όχι μόνο διαχειρίσιμη η παροντική στιγμή, αλλά και νοηματοδοτημένη από μορφές μνήμης και ίχνη του παρελθόντος που ενεργοποιούνται από το κοινό στο οποίο απευθύνεται.
Αρχικά, γιατί το κοινό στο διαδίκτυο δείχνει να προσπαθεί να διαμορφώσει την ταυτότητα του και να ξανασυστηθεί παραπέμποντας στο παρελθόν του , το οποίο το εξετάζει πλέον από μακρινή απόσταση, αλλά το καταθέτει από παροντική οπτική και στη συνέχεια γιατί η καταγραφή των βιωμένων εμπειριών ενέχει αυτό που αποκαλείται συναισθηματική εμπλοκή και λειτουργεί ελκτικά προς στο σύνολο των αναγνωστών του. Πέρα από αυτό, η ιδέα του συνανήκειν σε ένα σύνολο το ενθαρρύνει να συμμετέχει και να επενεργεί συνεισφέροντας κάθε είδος πρωτογενούς ή μη υλικού που θα δομήσει την ταυτότητα της καταβολής του. Αυτό αποτελεί και την πρόκληση για τον ιστορικό της Δημόσιας Ιστορίας.
Ο τελευταίος κατακτά σταδιακά το χώρο του στη δημόσια σφαίρα παρατηρώντας το νέο χώρο εκφοράς δημόσιου λόγου και συγκρότησης νέων ταυτοτήτων . Η συναίρεση στοιχείων του παρελθόντος και η συστολή του χρόνου με την οποία αυτά παρουσιάζονται, αποτελεί αντικείμενο μελέτης του και αξιοποίησής του για τον τρόπο με τον οποίο τείνει να διαμορφώνεται η νέα πραγματικότητα. Η διαλεκτική σχέση του με ανθρώπους που φέρουν ενεστωτοποιημένες, παραστασιοποιημένες ή παιγνιδοποιημένες αντιλήψεις θα πρέπει να γίνει το εργαλείο του στην προσπάθεια παραγωγής ιστορικού λόγου .
Η κατανόηση αυτής της μορφής λόγου θα δώσει στον ιστορικό της Δημόσιας Ιστορίας την ευκαιρία να διακρίνει τα κίνητρα των ανθρώπων αυτών, τις επιδιώξεις τους, τι κρύβεται πίσω από την προβολή των επιλεγμένων αναφορών τους στο παρελθόν, σε τι τους εξυπηρετεί και οπωσδήποτε την ταυτότητα του χρήστη που θέλουν να δομήσουν. Σε κάθε περίπτωση η χρήση του παρελθοντικού ίχνους στο τώρα, μπορεί απλά να υποδηλώνει στοιχεία της προσωπικότητας που θέλουν να υποτιμηθούν κι άρα να μην προβληθούν, στοιχεία που αναδεικνύονται για τον ακριβώς αντίθετο από αυτό λόγο, για την ενίσχυση ενός επιτηδευμένα κατασκευασμένου προφίλ χρήστη, αλλά και για την τυχαία ίσως κάποιες φορές και αποσπασματική χρήση του παρελθόντος .
Μια τελευταία προσθήκη στο σημείο αυτό αφορά κυρίως την αντίληψη που έχουν άτομα και συλλογικά υποκείμενα ότι τα ίχνη του παρελθόντος που έχουν κριθεί ήδη ως σπουδαία και μεγάλα, προσδίδουν στις νέες ψηφιακές αφηγήσεις ή τροπικότητες κειμένων το κύρος που αναζητούν για την επιβίωσή τους . Με λίγα λόγια αυτή η άστατη χωροχρονική διάταξη που υιοθετούν από θραύσματα του παρελθόντος αποτελεί την διαδικασία παραγωγής αξίας τους στο παρόν.
Ο δημόσιος ιστορικός καλείται να ισορροπήσει το ψηφιακό παρόν μέσα από την επιτάκτικότητα της στιγμής δημιουργώντας έναν χωροχρόνο που θα εμπεριέχει όλα τα χαρακτηριστικά της νέας ψηφιακής γραφής. Για αυτό απαιτείται από μέρους του η ανάπτυξη ενός κριτικού λόγου που θα ερμηνεύει όχι μόνο το παρελθόν αλλά και το παρόν. Η τήρηση αποστάσεων κι από τις δύο χρονικές βαθμίδες, αλλά και από τον εαυτό του, ως καθεαυτό ιστορικό υποκείμενο, και από το κάθε υποκείμενο που οικειοποιείται το παρελθόν για να δημιουργήσει το δικό του παρόν, τον αναδεικνύει ως τον πλέον κατάλληλο διαχειριστή του παρελθόντος, καθώς μπορεί με σαφή διάκριση να διαχωρίζει τη μνήμη,τη βιωμένη εμπειρία και την ιστορική αφήγηση . Έτσι μπορεί να συγκροτήσει τη νέα ιστορική κουλτούρα.
Η σαφής οριοθέτηση της περιοχής της δημόσιας σφαίρας θα φέρει σε ισορροπία το άστατο και ρευστό πλαίσιο κάθε υποκειμένου που οικοδομεί στην ιστορία του τη δική του μνήμη, στην πολύπλοκη δομή των νέων περιβαλλόντων αφήγησης. Η επικαιροποίηση του παρελθοντικού ίχνους και ο τρόπος με τον οποίο θα προτιμηθεί αυτό να εκφραστεί, μπορεί να αποτελέσει σημείο παραγωγικού διαλόγου για το παρελθόν σε χρόνο ενεστώτα. Η παράθεση στοιχείων που αφορούν τη μνήμη-πιστοποιημένα από την ιστορική τους προσέγγιση- θα μπορούσαν να αναδείξουν δίαυλους επικοινωνίας με την αυθαίρετη χρήση της ενεστωτοποίησή τους, μέσα από γόνιμα τεκμηριωμένες απόψεις. Ο αντίλογος σε κάθε περίπτωση προϋποθέτει την τήρηση της netiqutte στους ψηφιακούς χώρους και πλατφόρμες.
Η αξιοποίηση διαφόρων ειδών ψηφιακής πλατφόρμας από τους δημόσιους ιστορικούς και η πρόκληση συμμετοχής σε αυτές για ένα κοινό που ήδη εμπλέκεται στην παραγωγή μνήμης, θα μπορούσε να προσδώσει ένα πιο ασφαλές περιβάλλον πρόσβασης σε υλικότητες και μαρτυρίες που να δίνουν την έμπνευση άντλησης ιδεών και απόψεων για τα επιχειρήματά τους. Σε κάθε περίπτωση η δημιουργική κριτική αντιμετώπιση των ζητημάτων του παρελθόντος και η σχέση τους με τη σημερινή εποχή, στη δυναμική που αυτά, έστω κι αρκετά διαφοροποιημένα, μπορούν να αναπτύξουν στο παρόν, είναι ίσως η πανάκεια για κάθε εποικοδομητική συζήτηση από νέους παραγωγούς και καταναλωτές της ιστορικής κουλτούρας “του τώρα”. Η επιστήμης της Ιστορίας στις υπηρεσίες του τώρα, η Ιστορία σε χρόνο Ενεστώτα!
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Λιάκος, Αντώνης. Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία; Αθήνα: Πόλις, 2007 στο https://eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/PSPA228/The%20Politics%20of%20Culture/Liakos_Pws_to_parelthon_ginetai_istoria.pdf (τελευταία πρόσβαση 9/4/2021)
Μπίλαλης, Μήτσος. Το παρελθόν στο Δίκτυο: Εικόνες,τεχνολογία και ιστορική κουλτούρα στην Ελλάδα (1994-2005). Αθήνα: Historein, 2015 στο https://ebooks.epublishing.ekt.gr/index.php/historein/catalog/book/5 (τελευταία πρόσβαση 9/4/2021).